پېرىخون، سېھىرگەر ۋە جادۇگەر ئۇقۇمى مەنىۋى ياكى سېھرىي كۈچلەر بىلەن مۇناسىۋەتلىك بولسىمۇ، ئۇلارنىڭ مەدەنىيەتتىكى مەنىسى، رولى ۋە جەمئىيەتتىكى ئورنىدا پەرقلەر بار.
1. پېرىخون
- ئېنىقلىمىسى: “پېرىخون” (پەرىخان) سۆزى ئۇيغۇرچىدا “پەرىلەر بىلەن مۇناسىۋەتلىك كىشى” دېگەن مەنىدە بولۇپ، كۆپىنچە پەرىلەر ياكى باشقا غەيبىي مەخلۇقلار بىلەن باغلىنىشلىق ئاياللارغا نىسبەتەن ئىشلىتىلىدۇ.
- رولى: پېرىخونلار سېھىرلىك دۇئا، تىلسىم ياكى تەبىئىي داۋالاش ئۇسۇللىرى ئارقىلىق كىشىلەرگە ياردەم بېرىدۇ. مەسىلەن، يامان كۆزدىن ساقلاش، مۇھەببەت ياكى تەلەي ئېلىپ كېلىش، كېسەللەرنى داۋالاش ياكى بەزىدە سېھىرلىك تەسىرلەر يارىتىش.
- مەدەنىيەتتىكى ئورنى: ئۇيغۇر ۋە ئوتتۇرا ئاسىيا مەدەنىيەتلىرىدە پېرىخونلار كۆپىنچە ئاياللار بولۇپ، جەمئىيەتتە بەزىدە ھۆرمەتكە ئېرىشسە، بەزىدە گۇمانلىق ياكى قورقۇنچلۇق دەپ قارىلىدۇ. ئۇلار پەرىلەر بىلەن ھەمكارلىشىدۇ دەپ ئېتىقاد قىلىنىدۇ.
- ئالاھىدىلىكى: پېرىخونلار سېھىرلىك سۆزلەر (دۇئا ياكى تەبىئەتتىن ھالقىغان كۈچلەرنى چاقىرىش), تىلسىم, ئۆسۈملۈكلەر ياكى جىسىملارنى ئىشلىتىدۇ. ئۇلارنىڭ پائالىيىتى كۆپىنچە شەخسىي مەنپەئەتلەرگە قارىتىلىدۇ.
2. سېھىرگەر
- ئېنىقلىمىسى: “سېھىرگەر” (ياكى “سېھىرچى”) سېھىر ياكى جادۇگەرلىك بىلەن شۇغۇللىنىدىغان كىشىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ سۆز كۆپىنچە تۈركىي تىللاردا ۋە باشقا مەدەنىيەتلەردە سېھىرلىك كۈچلەرنى كونترول قىلىدىغان ياكى سېھىر ئىشلىتىدىغان شەخسلەرگە ئىشلىتىلىدۇ.
- رولى: سېھىرگەرلەر سېھىرلىك ئۇسۇللار، تەبىئەتتىن ھالقىغان كۈچلەر ياكى غەيبىي بىلىملەرنى ئىشلىتىپ، مەسىلە ھەل قىلىدۇ، تەسىر يارىتىدۇ ياكى بەزىدە يامان غەرەزلىك مەqsەtlەrگە خىزمەت قىلىدۇ. ئۇلارنىڭ پائالىيىتى ياخشى (مەسىلەن، داۋالاش) ياكى يامان (مەسىلەن، زىيانكەشلىك) بولۇشى مۇمكىن.
- مەدەنىيەتتىكى ئورنى: سېھىرگەرلەر كۆپ مەدەنىيەتلەردە (تۈركىي، ياۋروپا، ئافرىقا قاتارلىقلار) مەۋجۇت بولۇپ، بەزىدە ھۆرمەتكە ئېرىشسە، بەزىدە زىيانكەش دەپ قارىلىدۇ. مەسىلەن، ياۋروپا مەدەنىيەتىدە سېھىرگەرلەر (wizards) بىلىمدار ۋە كۈچلۈك شەخسلەر سۈپىتىدە تەسۋىرلىنىدۇ.
- ئالاھىدىلىكى: سېھىرگەرلەر كۆپىنچە سېھىرلىك كىتابلار, جادۇي تاياق, تىلسىم ياكى سېھىرلىك فورمۇلالارنى ئىشلىتەلەيدۇ. ئۇلارنىڭ كۈچى كۆپىنچە ئۆگىنىلگەن بىلىم ياكى تەجرىبىگە تايىنىدۇ.
3. جادۇگەر
- ئېنىقلىمىسى: “جادۇگەر” (ياكى “جادىگەر”) سېھىر ياكى جادۇگەرلىك بىلەن شۇغۇللىنىدىغان، كۆپىنچە يامان غەرەزلىك ياكى زىيانكەشلىك مەqsەتلىرى بولغان كىشىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ سۆز ئۇيغۇرچە ۋە باشقا تۈركىي تىللاردا سېھىرنى يامان مەqsەttە ئىشلىتىدىغانلارغا نىسبەتەن كۆپرەك ئىشلىتىلىدۇ.
- رولى: جادۇگەرلەر كۆپىنچە يامان سېھىر (قارا سېھىر) ئىشلىتىپ، باشقىلارغا زىيان يەتكۈزۈش, لەنەت ئوقۇش ياكى تەبىئەتكە زىيانكەشلىك قىلىش بىلەن مەشھۇر. بەزى مەدەنىيەتلەردە جادۇگەرلەر ياخشى مەqsەtlەr ئۈچۈن سېھىر ئىشلەتسىمۇ، كۆپىنچە يامان شەخس سۈپىتىدە تەسۋىرلىنىدۇ.
- مەدەنىيەتتىكى ئورنى: جادۇگەرلەر دۇنيانىڭ كۆپ مەدەنىيەتلىرىدە (مەسىلەن، ياۋروپادا “witch”, ئافرىقادا “جادۇگەر”) قورقۇنچلۇق ياكى زىيانكەش دەپ قارىلىدۇ. ياۋروپا تارىخىدا جادۇگەرلەر كۆپىنچە تەقىپ قىلىنغان ۋە جازالانغان.
- ئالاھىدىلىكى: جادۇگەرلەر سېھىرلىك دۇئا, لەنەت, زەھەرلىك ئۆسۈملۈكلەر ياكى غەيبىي مەخلۇقلار (مەسىلەن, شەيتان ياكى جىن) بىلەن ھەمكارلىشىدۇ دەپ قارىلىدۇ. ئۇلارنىڭ كۈچى كۆپىنچە تەبىئەتتىن ھالقىغان مەخلۇقلار بىلەن بولغان باغلىنىشقا تايىنىدۇ.
4. سېلىشتۇرما جەدۋەل
| جەھەت | پېرىخون | سېھىرگەر | جادۇگەر |
|---|---|---|---|
| مەنىسى | پەرىلەر بىلەن باغلىنىشلىق، سېھىر ياكى داۋالاش بىلەن شۇغۇللىنىدىغان ئايال | سېھىر ئىشلىتىدىغان، ياخشى ياكى يامان مەqsەtlىرى بولىدىغان شەخس | يامان سېھىر (قارا سېھىر) ئىشلىتىپ، زىيانكەشلىك قىلىدىغان شەخس |
| رولى | داۋالاش, تىلسىم ياساش, مۇھەببەت ياكى تەلەي ئېلىپ كېلىش | سېھىر ئارقىلىق مەسىلە ھەل قىلىش, داۋالاش ياكى زىيانكەشلىك قىلىش | لەنەت ئوقۇش, زىيان يەتكۈزۈش, تەبىئەتكە ياكى كىشىلەرگە زىيانكەشلىك |
| مەدەنىيەت | ئۇيغۇر ۋە ئوتتۇرا ئاسىيا مەدەنىيەتلىرى | تۈركىي, ياۋروپا ۋە باشقا مەدەنىيەتلەردە كۆپ ئۇچرايدۇ | دۇنياۋى مەدەنىيەتلەردە (ياۋروپا, ئافرىقا, ئاسىيا) قورقۇنچلۇق شەخس |
| جىنسى | كۆپىنچە ئايال | ئەر-ئايال بولۇشى مۇمكىن | كۆپىنچە ئايال (بەزى مەدەنىيەتلەردە ئەرلەرمۇ) |
| ئىشلىتىدىغان ئۇسۇل | تىلسىم, سېھىرلىك دۇئا, تەبىئىي داۋالاش ئۇسۇللىرى | سېھىرلىك كىتابلار, جادۇي تاياق, فورمۇلا ياكى تىلسىم | لەنەت, زەھەرلىك ئۆسۈملۈكلەر, غەيبىي مەخلۇقلار بىلەن ھەمكارلىق |
| جەمئىيەتتىكى ئورنى | ھۆرمەتكە ئېرىشىشى ياكى گۇمانلىق دەپ قارىلىشى مۇمكىن | ھۆرمەتكە ئېرىشىشى ياكى زىيانكەش دەپ قارىلىشى مۇمكىن | كۆپىنچە قورقۇنچلۇق ۋە زىيانكەش دەپ قارىلىدۇ |
5. ئوخشاشلىقلىرى
- ھەر ئۈچىسى تەبىئەتتىن ھالقىغان كۈچلەر (پەرىلەر, روھلار ياكى سېھىر) بىلەن مۇناسىۋەتلىك.
- ھەر ئۈچىسى داۋالاش, تەسىر يارىتىش ياكى مەسىلە ھەل قىلىش ئۈچۈن سېھىرلىك ئۇسۇللارنى ئىشلىتىدۇ.
- مەدەنىيەتكە ئاساسەن، ئۇلار ھۆرمەتكە ئېرىشىشى ياكى گۇمانلىق/قورقۇنچلۇق دەپ قارىلىشى مۇمكىن.
6. خۇلاسە
- پېرىخون: پەرىلەر بىلەن باغلىنىشلىق، كۆپىنچە ئاياللار بولۇپ, شەخسىي مەqsەtlەr (داۋالاش, تەلەي, مۇھەببەت) ئۈچۈن سېھىر ياكى تىلسىم ئىشلىتىدۇ.
- سېھىرگەر: سېھىر بىلەن شۇغۇللىنىدىغان، ياخشى ياكى يامان مەqsەtlىرى بولىدىغان شەخس بولۇپ، بىلىم ۋە تەجرىبىگە تايىنىدۇ.
- جادۇگەر: كۆپىنچە يامان سېھىر ئىشلىتىدىغان، زىيانكەشلىك مەqsەتلىرى بولغان شەخس بولۇپ، جەمئىيەتتە قورقۇنچلۇق دەپ قارىلىدۇ.
تۆۋەندە پېرىخون ، جادۇگەر، سېھرىگەر توغرىسىدا تەپسىلىي چۈشەندۈرۈشلەرنى تاپالايسىز.
پېرىخون دىگەن نىمە؟
سېھرىگەر دىگەن نىمە؟
جادۇگەر دىگەن نىمە؟
