يىرتقۇچ ھايۋانلار

ئېيىق دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ ۋە ئەڭ كۈچلۈك قۇرۇقلۇق يىرتقۇچى ھايۋانلىرىنىڭ بىرى بولۇپ، ئۇلار ئەقىللىقلىقى، زور جىسمانىي كۈچى ۋە ھەرخىل تەبىئىي مۇھىتقا ماسلىشىش ئىقتىدارى بىلەن تونۇلغان. ئېيىقلار سۈت ئەمگۈچى ھايۋانلار ئائىلىسىگە تەۋە بولۇپ، دۇنيانىڭ ئوخشىمىغان جايلىرىدا سەككىز خىل ئاساسلىق تۈرى مەۋجۇت. ئۇلار ئادەتتە يالغۇز ياشايدىغان ھايۋانلار بولسىمۇ، ئەمما ئېكولوگىيەلىك سىستېمىنىڭ تەڭپۇڭلۇقىنى ساقلاشتا ئىنتايىن مۇھىم رول ئوينايدۇ.

يىلپىز دۇنيادىكى ئەڭ چاققان، كۈچلۈك ۋە سىرلىق يىرتقۇچى (Predator) ھايۋانلارنىڭ بىرى بولۇپ، مۈشۈك ئائىلىسىگە تەۋە. ئۇ ئۆزىنىڭ تېزلىكى، دەرەخكە يامىشىش ماھارىتى ۋە ئۆزگىچە تاشقى كۆرۈنۈشى بىلەن داڭلىق. يىلپىز تەبىئەتتىكى ئېكولوگىيەلىك تەڭپۇڭلۇقنى ساقلاشتا ئىنتايىن مۇھىم رول ئوينايدۇ.

چوڭ مۈشۈكئېيىق (Giant Panda) دۇنيادىكى ئەڭ ئاز ئۇچرايدىغان ۋە قىممەتلىك ياۋايى ھايۋانلارنىڭ بىرى بولۇپ، ئۇ جۇڭگونىڭ «دۆلەت گۆھىرى» دەپ تەرىپلىنىدۇ. ئۇ ئۆزىنىڭ يۇمىلاق تاشقى كۆرۈنۈشى، ئاق-قارا رەڭلىك يۇڭى ۋە ئادەتتىن تاشقىرى سۆيۈملۈك ھەرىكەتلىرى بىلەن پۈتۈن دۇنيا خەلقىنىڭ قىزغىن ياقتۇرۇشىغا ئېرىشكەن. گەرچە ئۇ يىرتقۇچ ھايۋانلار تۈركىمىگە كىرسىمۇ، ئەمما ئۇزۇن مەزگىللىك تەدرىجىي تەرەققىيات جەريانىدا ئاساسلىق ئوزۇقلىقىنى بامبۇكقا ئۆزگەرتكەن. بۈگۈنكى كۈندە چوڭ مۈشۈكئېيىق دۇنيا ياۋايى ھايۋانلارنى قوغداش فوندى (WWF) نىڭ سىمۋولى بولۇپ، تەبىئەتنى قوغداشنىڭ يەرشارىۋى بەلگىسى ھېسابلىنىدۇ.

يولۋاس — مۈشۈك ئائىلىسىدىكى ئەڭ چوڭ ۋە ئەڭ كۈچلۈك يىرتقۇچ ھايۋان بولۇپ، ئاسىيا قىتئەسىگە خاس تۈردۇر. ئۇ ئۆزىنىڭ ھەيۋەتلىك تاشقى كۆرۈنۈشى، كۈچلۈك مۇسكۇللىرى ۋە ئۆزگىچە سىزىقچىلىرى بىلەن تونۇلغان. تەبىئەت دۇنياسىدا ئۇ يېمەكلىك زەنجىرىنىڭ ئەڭ چوققىسىدا تۇرىدىغان ئەڭ كۈچلۈك يىرتقۇچ (Apex Predator) ھېسابلىنىدۇ. يولۋاسلار كۆپىنچە «ئورمان شاھى» دەپ تەرىپلىنىدۇ ۋە نۇرغۇنلىغان خەلقلەرنىڭ (جۈملىدىن ئۇيغۇرلارنىڭ) ئەپسانە-رىۋايەتلىرىدە كۈچ، قۇدرەت ۋە باتۇرلۇقنىڭ سىمۋولى قىلىپ تەسۋىرلىنىدۇ.

شىر — مۈشۈك ئائىلىسىدىكى ئەڭ قۇدرەتلىك ۋە ھەيۋەتلىك ھايۋانلارنىڭ بىرى بولۇپ، تارىختىن بۇيان ئىنسانىيەت مەدەنىيىتىدە «ھايۋاناتلار پادىشاھى» دەپ تەرىپلىنىپ كەلگەن. ئۇ ئۆزىنىڭ ھەيۋەتلىك تاشقى كۆرۈنۈشى، كۈچلۈك مۇسكۇللىرى ۋە ئۆزگىچە ئىجتىمائىي تۇرمۇش شەكلى بىلەن داڭلىق. شىرلار ئادەتتە ئافرىقا قىتئەسىدىكى كەڭ ئوتلاقلاردا ۋە ھىندىستاننىڭ مەلۇم رايونلىرىدا ياشايدۇ. ئۇلار كۈچ-قۇدرەت، ھۆكۈمرانلىق ۋە باتۇرلۇقنىڭ سىمۋولى سۈپىتىدە دۆلەت گېربلىرىدىن تارتىپ، ئەدەبىيات-سەنئەت ئەسەرلىرىگىچە كەڭ ئورۇن ئالغان.

ئاغمىخان (Weasel) ھەققىدە بىلىملەرنى ھەمبەھىرلەندۇق. ئۇنىڭ ئالاھىدىلىكى، ياشاش ئادىتى، رىۋايەتلەردىكى ئوبرازى ۋە ئىنسانلار بىلەن بولغان مۇرەككەپ مۇناسىۋىتى قاتارلىقلارنى بۇ يەردىن تەپسىلىي كۆرۈپ بېقىڭ.

سېسىق كۈزەن بەدەن شەكلى ئۆي مۈشۈكىگە ئوخشاپ كېتىدۇ، تېنىنىڭ ئۇزۇنلۇقى 05 ~ 06 سانتىمېتىر، ئېغىرلىقى 09 ~ 2.4 كىلوگرام، ئەركىكى چىشىسىدىن سەل چوڭ. بېشى، قۇلىقى، كۆزى كىچىك؛ تۆت پۇتى قىسقا، ئالدى پۇت تىرنىقى ئۇزۇن، ئارقا پۇت تىرنىقى قىسقا، قۇيرۇقى ئۇزۇن ھەم چوتكىسىمان.