تۇخۇم ( ھايۋانات تۇخۇمى ) قۇشلار، ئۆمىلىگۈچى ھايۋانلار، قوش ماكانلىق ھايۋانلار ۋە بېلىق قاتارلىق ھايۋانلار تۇغقان تۇخۇمسىمان جانلىقلار بولۇپ، بۇنىڭ ئىچىدە ئەڭ كۆپ ئۇچرايدىغىنى ھەم ئىنسانلار كەڭ دائىرىدە ئىستېمال قىلىدىغىنى توخو تۇخۇمىدۇر. تۇخۇم بىر خىل ئوزۇقلۇق تەركىبى مول يېمەكلىك بولۇپ، يۇقىرى سۈپەتلىك ئاقسىل، ۋىتامىن ۋە مىنېرال ماددىلارغا ئىگە، تاماق ئېتىش ۋە يېمەك – ئىچمەكتە كەڭ كۆلەمدە ئىشلىتىلىدۇ.
ئۇيغۇرچە / Uyghurche : تۇخۇم
ئىنگىلىزچە / English : Egg
تۈركچە / Türkçe : Yumurta
خەنزۇچە / 汉语 : 蛋
ئوزۇقلۇق قىممىتى
تۇخۇمدا يۇقىرى سۈپەتلىك ئاقسىل، ۋىتامىن A، ۋىتامىن D، ۋىتامىن B12، يوپۇرماق كىسلاتاسى، تۆمۈر ۋە فوسفور مول. ئۇلارنىڭ تەركىبىدە بارلىق زۆرۈر بولغان ئامىنو كىسلاتاسى بار بولۇپ، بىر خىل مۇكەممەل ئاقسىل مەنبەسى ھېسابلىنىدۇ. تۇخۇم سېرىقىدا خولېستېرىن مول، لېكىن شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا يەنە مۇھىم ئوكسىدلىنىشقا قارشى تۇرغۇچى رېئاكتىپ بىلەن تەمىنلەيدۇ، مەسىلەن، كىسانتوفىل ۋە كۆممىقوناق سېرىق ماددىسى كۆز ساغلاملىقىغا پايدىلىق.
ئاساسلىق ئوزۇقلۇق تەركىبى تۆۋەندىكىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ:
ئاقسىل : ئاقسىل تەركىبىدە بارلىق زۆرۈر ئامىنو كىسلاتالىرى بار بولۇپ، مۇسكۇللارنى ئەسلىگە كەلتۈرۈش ۋە ئۆستۈرۈشنىڭ ئاچقۇچى.
ۋىتامىن ۋە مىنېرال ماددىلار : تۇخۇم سېرىقىدا مايدا ئېرىيدىغان ۋىتامىنلار ( مەسىلەن:ۋىتامىن A ۋە D ) ھەم تۆمۈر ۋە فوسفور مول.
خولېستېرىن : تۇخۇم سېرىقىدا خولېستېرىن بىر قەدەر يۇقىرى بولسىمۇ، لېكىن ئەڭ يېڭى تەتقىقاتلاردا كۆرسىتىلىشىچە، مۇۋاپىق مىقداردا ئىستېمال قىلىنسا يۈرەك قان تومۇر كېسەللىكلىرىنىڭ خەۋپىنى كۆرۈنەرلىك ئاشۇرۇۋەتمەيدىكەن.
ئىستېمال قىلىش ئۇسۇلى
تۇخۇمنى كۆپ خىل ئۇسۇلدا پىشۇرۇشقا ۋە يېيىشكە بولىدۇ، مەسىلەن، مايدا پىشۇرۇش، سۇدا پىشۇرۇش، قورۇش، ھوردا پىشۇرۇش ۋە قاقلاش قاتارلىقلار. كۆپ ئۇچرايدىغان تاماق ئېتىش ئۇسۇلى تۇخۇم پىشۇرۇش، تۇخۇم پىشۇرۇش، تۇخۇم قورۇش، تۇخۇم ئۇيۇتمىسى، تورت قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ. تۇخۇم يەنە نۇرغۇن يېمەكلىكلەرنىڭ ئاساسىي ماتېرىيالى بولۇپ، تەمىنى ئاشۇرۇش، قۇرۇلما بىلەن تەمىنلەش ( مەسىلەن، قاقلاش جەريانىدا ) ياكى تەم تەڭشەشكە ئىشلىتىلىدۇ.
مەدەنىيەت ئارقا كۆرۈنۈشى
تۇخۇم ھاياتلىق ۋە يېڭى ھاياتلىققا سىمۋول قىلىنغان بولۇپ، نۇرغۇن مەدەنىيەتلەردە پاسخا بايرىمى قاتارلىق بايراملار بىلەن مۇناسىۋەتلىك. ئۇنىڭ ئوزۇقلۇق قىممىتى مول، تەننەرخى تۆۋەن بولغاچقا، تۇخۇم پۈتۈن يەر شارى مىقياسىدا كۈندىلىك يېمەك – ئىچمەكنىڭ مۇھىم تەركىبىي قىسمى ھېسابلىنىدۇ.
ئوخشىمىغان ھايۋاناتلارنىڭ ئوخشىمىغان شەكىلدە، چوڭ كىچىكلىكتە تۇخۇملىرى بولىدۇ.
 قۇشلار، ئۆمىلىگۈچى ھايۋانلار، قوش ماكانلىق ھايۋانلار ۋە بېلىق قاتارلىق ھايۋانلار تۇغقان تۇخۇمسىمان جانلىقلار بولۇپ، بۇنىڭ ئىچىدە ئەڭ كۆپ ئۇچرايدىغىنى ھەم ئىنسانلار كەڭ دائىرىدە ئىستېمال قىلىدىغىنى توخو تۇخۇمىدۇر. تۇخۇم بىر خىل ئوزۇقلۇق تەركىبى مول يېمەكلىك بولۇپ، يۇقىرى سۈپەتلىك ئاقسىل، ۋىتامىن ۋە مىنېرال ماددىلارغا ئىگە، تاماق ئېتىش ۋە يېمەك - ئىچمەكتە كەڭ كۆلەمدە ئىشلىتىلىدۇ.){kind=link}