دېڭىز ئاستى دۇنياسىنىڭ رەڭدار زىننىتى

كېپىنەك بېلىق

1. «كېپىنەك بېلىق» نىڭ ئومۇمىي تونۇشتۇرۇلۇشى

كېپىنەك بېلىق دۇنيادىكى ئەڭ گۈزەل ۋە جەلپكار ئىسسىق بەلۋاغ دېڭىز بېلىقلىرىنىڭ بىرىدۇر. ئۇلار ئۆزىنىڭ ئالاھىدە ئوچۇق رەڭلىرى، نپىس بەدەن شەكلى ۋە جانلىق ھەرىكەتلىرى بىلەن تونۇلغان. ئاساسلىقى مارجان خادا تاشلىرى ئارىسىدا ياشايدىغان بولغاچقا، «مارجان قوغدىغۇچىلىرى» دەپمۇ ئاتىلىدۇ. بۇ بېلىقلار دېڭىز ئاستى ئېكولوگىيەلىك سىستېمىسىنىڭ ساغلاملىقىنى كۆرسىتىپ بېرىدىغان مۇھىم بەلگە ھېسابلىنىدۇ.

2. ئاتىلىشى

• ئۇيغۇرچە نامى: كېپىنەك بېلىق

• لاتىنچە ياكى پەننى نامى: Chaetodontidae

• ئېنگىلىزچە نامى: Butterflyfish

• ياپونچە ئاتىلىشى: チョウチョウウオ (Chōchō-uo)

• تۈركچە ئاتىلىشى: Kelebek balığı

• خەنزۇچە ئىسمى ۋە پىنيىن: 蝴蝶鱼 (Húdié yú)

3. تاشقى كۆرۈنۈشى ۋە ئالاھىدىلىكى

كېپىنەك بېلىقنىڭ تاشقى كۆرۈنۈشى ناھايىتى ئۆزگىچە بولۇپ، تۆۋەندىكىدەك ئالاھىدىلىكلەرگە ئىگە:

• بەدەن شەكلى: گەۋدىسى يان تەرەپتىن ئىنتايىن تەكشى (پىچاققا ئوخشاش) بولۇپ، مارجان تاشلىرىنىڭ تار يوچۇقلىرىدىن ئوڭاي ئۆتەلەيدۇ.

• رەڭگى: ئاساسلىقى سېرىق، ئاق، قارا ۋە نارەنجى رەڭلەرنىڭ ئارىلاشمىسىدىن تەركىب تاپقان. بەدىنىدە مۇرەككەپ سىزىقلار ۋە نۇقتىلار بار.

• ساختا كۆز: نۇرغۇن تۈرلىرىنىڭ قۇيرۇق قىسمىدا قارا بىر چەمبەر، يەنى False eye spot (ساختا كۆز چىكىتى) بولىدۇ. بۇ دۈشمەنلىرىنى ئالداش ۋە ھۇجۇم يۆنىلىشىنى چاتاقلاشتۇرۇش ئۈچۈن خىزمەت قىلىدۇ.

• ئاغزى: ئۇزۇن ۋە ئۇچلۇق تۇمشۇقى بولۇپ، مارجان يوچۇقلىرىدىكى كىچىك جانلىقلارنى تۇتۇشقا ماسلاشقان.

4. ماكانلىشىش جايلىرى ۋە دۇنيادىكى تارقىلىشى

كېپىنەك بېلىقلار ئاساسلىقى دۇنيادىكى ئىسسىق بەلۋاغ ۋە يېرىم ئىسسىق بەلۋاغ ئوكيان رايونلىرىدا ياشايدۇ.

• تېنچ ئوكيان، ھىندى ئوكيان ۋە ئاتلانتىك ئوكياننىڭ ئىللىق سۇلىرىدا كەڭ تارقالغان.

• ئۇلارنىڭ ئەڭ كۆپ ئۇچرايدىغان جايى Coral reefs (مارجان خادا تاشلىرى) رايونلىرىدۇر.

• سۇنىڭ چوڭقۇرلۇقى 18 مېتىردىن ئاشمايدىغان، قۇياش نۇرى يېتەرلىك چۈشىدىغان ساھىللاردا كۆپ ئۇچرايدۇ.

5. ئوزۇقلىنىش ئادىتى

كېپىنەك بېلىقلارنىڭ ئوزۇقلىنىش تۈرى بىر قەدەر كەڭ بولسىمۇ، لېكىن تۈرىگە قاراپ پەرقلىنىدۇ:

• مارجان پولىپلىرى: كۆپىنچە تۈرلىرى مارجانلارنىڭ يۇمشاق قىسىملىرىنى يەيدۇ.

• كىچىك ئومۇرتقىسىز جانلىقلار: دېڭىز قۇرتلىرى، كىچىك راك ۋە قىسقۇچپاقىلار بىلەن ئوزۇقلىنىدۇ.

• دېڭىز ئۆسۈملۈكلىرى: بەزى تۈرلىرى سۇ ئاستىدىكى يۈسۈن ۋە ئۆسۈملۈكلەرنىمۇ ئىستېمال قىلىدۇ.

6. ياشاش ۋە ئۇۋا تۇتۇش ئادىتى

• بۇ بېلىقلار كۈندۈزى ئاكتىپ ھەرىكەت قىلىدىغان جانلىقلاردۇر.

• ئۇلار ئۆز تېررىتورىيەسىنى (رايونىنى) قوغداش ئېڭى كۈچلۈك جانلىقلار بولۇپ، باشقا بېلىقلارنىڭ ئۆز رايونىغا كىرىشىگە يول قويمايدۇ.

• كېچىسى مارجانلارنىڭ ئارىسىدىكى يوچۇقلارغا يوشۇرۇنۇپ ئارام ئالىدۇ، بۇ چاغدا بەدەن رەڭگى سۇسلىشىپ، Camouflage (تۈس ئۆزگەرتىپ يوشۇرۇنۇش) ئارقىلىق ئۆزىنى قوغدايدۇ.

7. نەسىللىنىش ۋە كۆپىيىش ئالاھىدىلىكى

كېپىنەك بېلىقلارنىڭ كۆپىيىش جەريانى ئىنتايىن قىزىقارلىق:

• نۇرغۇن تۈرلىرى Monogamy (يەككە جۈپلىشىش) تۈزۈمىگە ئەمەل قىلىدۇ، يەنى بىر جۈپ بېلىق پۈتۈن ھاياتى بويى بىرگە ئۆتىدۇ.

• تۇخۇم چىقىرىش مەزگىلىدە، ئۇلار سۇ يۈزىگە يېقىنلىشىپ تۇخۇم قويىدۇ. تۇخۇملار سۇ ئېقىمى بىلەن بىللە لەيلەپ يۈرىدۇ.

• تۇخۇمدىن چىققان كىچىك بېلىقلارنىڭ بەدىنىدە ساۋۇتقا ئوخشاش بىر قەۋەت بولۇپ، چوڭ بولغاندا بۇ قەۋەت يوقايدۇ.

8. ئىنسانلار بىلەن مۇناسىۋىتى، پايدىلىق ۋە زىيانلىق تەرەپلىرى

• بېلىق باقمىچىلىقى: كېپىنەك بېلىقلار چىرايلىق بولغانلىقى ئۈچۈن، Aquarium (سۇ جانلىقلىرى ساندۇقى) ھەۋەسكارلىرى ئارىسىدا ئىنتايىن ئالقىشقا ئېرىشكەن.

• ساياھەتچىلىك: سۇ ئاستىدا غەۋۋاسلىق قىلغۇچىلار ئۈچۈن ئەڭ جەلپكار مەنزىرىلەرنىڭ بىرىدۇر.

• زىيىنى: ئىنسانلارغا ھېچقانداق جىسمانىي زىيىنى يوق، ئەمما ئۇلارنى بېقىش تەس بولغانلىقتىن، تەجرىبىسىز كىشىلەرنىڭ بېقىشى تەۋسىيە قىلىنمايدۇ.

9. كۈشەندىسى

دېڭىز ئاستىدا كېپىنەك بېلىقىنىڭ نۇرغۇن تەبىئىي دۈشمەنلىرى بار:

• يوغان يىرتقۇچ بېلىقلار (مەسىلەن: لەھەڭ بېلىقى، گرۇپېر بېلىقى).

• دېڭىز يىلانلىرى.

• سۇ ئاستىدىكى باشقا چوڭ تىپتىكى ئوۋچى جانلىقلار.

10. باشقا قىزىقارلىق نۇقتىلار

• كېپىنەك بېلىقلار مارجانلارنىڭ ساغلاملىق ئەھۋالىنى ئەكىس ئەتتۈرىدۇ؛ ئەگەر بىر رايوندا كېپىنەك بېلىقى ئازايسا، بۇ شۇ يەردىكى مارجانلارنىڭ ئۆلۈۋاتقانلىقىدىن دېرەك بېرىدۇ.

• ئۇلار جۈپلىرىدىن ئايرىلىپ قالسا، جۈپىنى تاپقۇچە ناھايىتى بىئارام بولۇپ ئىزدىنىدۇ.

11. ئىلمىي تۈرگە ئايرىلىشى

تەۋەلىكى : ھايۋاناتلار دۇنياسى
界 Kingdom：动物界 Animalia

تىپى : خوردىلىق ھايۋانلار تىپى
门 Phylum：脊索动物门 Chordata

سىنىپى : نۇرسىمان قاناتلىق بېلىقلار سىنىپى
纲 Class：辐鳍鱼纲 Actinopterygii

تۈركۈم : ئالاھىدە شەكىللىك بېلىقلار ئەترىتى (پېرسىفورمېس)
目 Order：鲈形目 Perciformes

ئائىلىسى : كېپىنەك بېلىق ئائىلىسى
科 Family：蝴蝶鱼科 Chaetodontidae

ئۇرۇقداش : 12 ئەتراپىدا
属 Genus：蝴蝶鱼属 Chaetodon (قاتارلىقلار)

تۈر : 120 دىن ئارتۇق تۈرى بار
种 Species：如大眼蝴蝶鱼 (Chaetodon ephippium) قاتارلىقلار