باربۇس بېلىقى

1. «باربۇس بېلىقى» نىڭ ئومۇمىي تونۇشتۇرۇلۇشى

باربۇس بېلىقى (ياكى تەلخەك بېلىقى) ئوچۇق رەڭلىرى ۋە دېڭىز گۈللىرى (Anemone) بىلەن بولغان ئالاھىدە مۇناسىۋىتى بىلەن داڭلىق. بۇ بېلىقلار ئاساسلىقى مارجان خادا تاشلىرى ئارىسىدا ياشايدۇ. كىشىلەر ئۇلارنى كۆپىنچە «نېمو» (Nemo) ناملىق كارتون فىلىم ئارقىلىق تونۇيدۇ. ئۇلار سۇ ئاستى دۇنياسىنىڭ ئەڭ گۈزەل ۋە قىزىقارلىق جانلىقلىرىنىڭ بىرى ھېسابلىنىدۇ.

2. ئاتىلىشى

• ئۇيغۇرچە نامى: باربۇس بېلىقى (تەلخەك بېلىقى)

• لاتىنچە ياكى پەننى نامى: Amphiprioninae

• ئېنگىلىزچە نامى: Clown Fish

• ياپونچە ئاتىلىشى: カクレクマノミ (Kakurekumanomi)

• تۈركچە ئاتىلىشى: Palyaço balığı

• خەنزۇچە ئىسمى ۋە پىنيىن: 小丑鱼 (Xiǎochǒuyú)

3. تاشقى كۆرۈنۈشى ۋە ئالاھىدىلىكى

باربۇس بېلىقى نىڭ تاشقى كۆرۈنۈشى ئىنتايىن جەلپكار بولۇپ، تۆۋەندىكىدەك ئالاھىدىلىكلەرگە ئىگە:

• رەڭگى: ئاساسلىقى ئوچۇق نارەنجى رەڭدە بولۇپ، بەدىنىدە ئاق رەڭلىك تىك سىزىقچىلار بولىدۇ. بۇ سىزىقچىلارنىڭ گىرۋەكلىرى كۆپىنچە قارا رەڭدە بولىدۇ.

• چوڭلۇقى: ئادەتتە گەۋدىسى كىچىك بولۇپ، ئۇزۇنلۇقى 7 سانتىمېتىردىن 15 سانتىمېتىرغىچە كېلىدۇ.

• تېرە قەۋىتى: ئۇلارنىڭ تېرىسىدە ئالاھىدە بىر خىل شىلىمشىق ماددا بولۇپ، بۇ ماددا ئۇلارنى دېڭىز گۈللىرىنىڭ زەھەرلىك چېقىشىدىن ساقلايدۇ.

4. ماكانلىشىش جايلىرى ۋە دۇنيادىكى تارقىلىشى

بۇ بېلىقلار ئاساسلىقى ھىندى-تىنچ ئوكيان (Indo-Pacific) رايونلىرىدىكى ئىسسىق بەلۋاغ سۇلىرىدا ياشايدۇ.

• ئۇلارنى ئاۋسترالىيەنىڭ چوڭ توساق خادا تاشلىرى (Great Barrier Reef)، قىزىل دېڭىز ۋە شەرقىي جەنۇبىي ئاسىيا دېڭىز تەۋەلىكىدىن كۆپ ئۇچراتقىلى بولىدۇ.

• ياشاش مۇھىتى ئاساسلىقى تېيىز سۇدىكى مارجان خادا تاشلىرى (Coral reefs) ئارىسىدۇر.

5. ئوزۇقلىنىش ئادىتى

باربۇس بېلىقى ھەممىخور جانلىق بولۇپ، ئۇلارنىڭ ئوزۇقلۇق مەنبەسى كۆپ خىل:

• ئاساسلىق ئوزۇقى كىچىك تىپتىكى سۇ ئۆسۈملۈكلىرى، سۇ بۈركۈتلىرى ۋە ئۇششاق جەنۇبىي قۇتۇپ قىسقۇچپاقىلىرىدۇر.

• شۇنداقلا، ئۇلار ئۆزى ياشايدىغان دېڭىز گۈللىرى تەرىپىدىن تۇتۇلغان ئولجىلارنىڭ قالدۇقلىرىنىمۇ يەيدۇ.

6. ياشاش ۋە ئۇۋا تۇتۇش ئادىتى

بۇ بېلىقلارنىڭ ئەڭ چوڭ ئالاھىدىلىكى «بىرگە ياشاش» (Symbiosis) جەريانىدۇر.

• ئۇلار دېڭىز گۈللىرىنىڭ ئىچىدە ياشايدۇ. دېڭىز گۈلى بېلىقنى دۈشمەنلەردىن قوغدايدۇ، بېلىق بولسا دېڭىز گۈلىنى تازىلاپ تۇرىدۇ ۋە ئۇنىڭغا ئوزۇقلۇق ئېلىپ كېلىدۇ.

• ئۇلار ئىنتايىن كۈچلۈك زېمىن ئېڭىغا ئىگە بولۇپ، ئۆز ئۇۋىسىنى باشقا بېلىقلارنىڭ تاجاۋۇزىدىن قوغدايدۇ.

7. نەسىللىنىش ۋە كۆپىيىش ئالاھىدىلىكى

نەسىللىنىش جەريانى بۇ بېلىقلاردا ئىنتايىن قىزىقارلىق:

• بارلىق باربۇس بېلىقلىرى ئەركەك بولۇپ تۇغۇلىدۇ. توپ ئىچىدىكى ئەڭ چوڭ ۋە ئەڭ كۈچلۈك ئەركەك بېلىق كېيىنچە چىشى بېلىققا ئايلىنىدۇ (Hermaphrodite).

• ئۇلار تاش ئۈستىگە تۇخۇم سالىدۇ، ئەركەك بېلىق تۇخۇملار چىققۇچە ئۇلارغا ھەيدەكچىلىك قىلىدۇ ۋە قوغدايدۇ.

8. ئىنسانلار بىلەن مۇناسىۋىتى، پايدىلىق ۋە زىيانلىق تەرەپلىرى

• پايدىلىق تەرىپى: كىشىلەر ئۇلارنى مەنزىرە بېلىقى سۈپىتىدە باقىدۇ. سۇ ئاستى دۇنياسىنىڭ ئېكولوگىيەلىك تەڭپۇڭلۇقىنى ساقلاشتا مۇھىم رول ئوينايدۇ.

• تەسىرى: كارتون فىلىملەرنىڭ تەسىرىدە بۇ بېلىقلارنى سېتىۋېلىش ئېھتىياجى ئېشىپ كەتكەن بولۇپ، بۇ بەزى رايونلاردا ئۇلارنىڭ تەبىئىي سانىنىڭ ئازىيىپ كېتىشىگە سەۋەب بولغان.

9. كۈشەندىسى

تەبىئەتتە باربۇس بېلىقى نىڭ بىر قانچە تەبىئىي دۈشمەنلىرى بار:

• چوڭراق يىرتقۇچ بېلىقلار، دېڭىز يىلانلىرى ۋە لەھەڭلەر ئۇلارنىڭ ئاساسلىق كۈشەندىلىرىدۇر. بىراق دېڭىز گۈللىرىنىڭ زەھەرلىك تۈكچىلىرى ئۇلارنى بۇ خەتەرلەردىن كۆپىنچە ھاللاردا ساقلاپ قالىدۇ.

10. باشقا قىزىقارلىق نۇقتىلار

• بۇ بېلىقلار بىر-بىرى بىلەن ئالاقە قىلىش ئۈچۈن تىكىلداشقا ئوخشاش ئاۋازلارنى چىقىرىدۇ.

• بىر توپ ئىچىدىكى باشلامچى چىشى بېلىق ئۆلۈپ كەتسە، ئىككىنچى ئورۇندىكى ئەڭ كۈچلۈك ئەركەك بېلىق جىنسىنى ئۆزگەرتىپ چىشى بېلىققا ئايلىنىدۇ.

11. ئىلمىي تۈرگە ئايرىلىشى

تەۋەلىكى: ھايۋاناتلار دۇنياسى
界 Kingdom： 动物界 Animalia

تىپى: خوردىلىق ھايۋانلار تىپى
门 Phylum： 脊索动物门 Chordata

سىنىپى: نۇورىلىق بېلىقلار سىنىپى
纲 Class： 辐鳍鱼纲 Actinopterygii

تۈركۈم: ئالا بېلىقسىمانلار ئەترىتى
目 Order： 鲈形目 Perciformes

ئائىلىسى: پوماسېنترېداي ئائىلىسى (Pomacentridae)
科 Family： 雀鲷科 Pomacentridae

كەنجى ئائىلىسى: تەلخەك بېلىقى كەنجى ئائىلىسى
亚科 Subfamily： 小丑鱼亚科 Amphiprioninae

ئۇرۇقداش: 2 ئۇرۇقداش (Amphiprion ۋە Premnas)
属 Genus： 双锯鱼属 Amphiprion

تۈر: 30 غا يېقىن تۈرى بار
种 Species： 眼斑双锯鱼 Amphiprion ocellaris (مىسال سۈپىتىدە)

*خەلق ئارىسىدا «باربۇس بېلىقى» (تەلخەك بېلىقى) دەپ ئاتالغان.