ئەتتىگەن ۋەيا كېچىلىرى دالالاردا يۇپۇرماق ۋەيا جىسىملەرنىڭ ئۈستىدە پەيدا بولىدىغان سۇ تامچىسى شەبنەم دەپ ئاتىلىدۇ.
ئۇيغۇرچە / Uyghurche : شەبنەم
ئىنگىلىزچە / English : dew
تۈركچە / Türkçe : Çiy
خەنزۇچە / 汉语 : 露水
شەبنەم بىر خىل تەبىئىي ھادىسە بولۇپ، كېچە ياكى سەھەردە، يەر يۈزى ياكى جىسىم يۈزىنىڭ ئىسسىقلىق تارقىتىشى بىر قەدەر تېز بولغاچقا، يەر يۈزىگە يېقىن ھاۋا قاتلىمىنىڭ تېمپېراتۇرىسىنى تۆۋەنلىتىۋېتىدۇ، ھاۋادىكى سۇ پارىنىڭ مىقدارى زىيادە تويۇنغان ھالەتكە يەتكەندە، سۇ پارى بۇ بىر قەدەر سوغۇق يۈزدە ئۇيۇشۇپ سۇيۇق ھالەتتىكى كىچىك سۇ تامچىلىرىغا ئايلىنىدۇ.
شەبنەمنىڭ شەكىللىنىش پىرىنسىپى ھاۋا رايى شارائىتى بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك، ئادەتتە ھاۋا ئوچۇق، بۇلۇتسىز كېچىدە، يەر يۈزىدىكى ئىسسىقلىقنىڭ تارقىلىشى تېز بولۇپ، يەر يۈزىگە يېقىن ھاۋانىڭ تېمپېراتۇرىسىنى تۆۋەنلىتىۋېتىدۇ. سوۋۇغاندىن كېيىنكى بۇ ھاۋا تېمپېراتۇرىسى تېخىمۇ تۆۋەن بولغان جىسىمنىڭ سىرتقى يۈزى بىلەن ئۇچراشقاندا، ئۇنىڭدىكى سۇ پارى ئۇيۇشۇپ شەبنەم ھاسىل قىلىدۇ. بۇ جەريان ئەمەلىيەتتە ھاۋادىكى سۇ پارلىرىنىڭ سوۋۇپ سۇ تامچىلىرىغا ئايلىنىشىدەك سۇيۇقلىنىش ھادىسىسىدۇر.
شەبنەمنىڭ مىقدارى گەرچە چەكلىك بولسىمۇ، لېكىن تەبىئەت دۇنياسىدا مۇھىم رول ئوينايدۇ. ئۇ ئۆسۈملۈكلەرنىڭ ئۆسۈشىگە ئاكتىپ تەسىر كۆرسىتىدۇ، بولۇپمۇ قۇرغاق رايونلار ۋە قۇرغاق ئىسسىق ھاۋا رايىدا، كېچىدىكى شەبنەم ئۆسۈملۈكلەرنىڭ ھاياتىنى ساقلايدىغان مۇھىم سۇ مەنبەسى بولۇپ قالىدۇ. ئۇنىڭدىن باشقا، شەبنەم يەنە تۇپراقنىڭ سۇ تەركىبىنى تەڭپۇڭلاشتۇرۇپ، ئورمان ۋە ئۆسۈملۈكلەرنىڭ ئۆسۈش مۇھىتىنى تەڭشەيدۇ، ھەتتا زىرائەتلەرنى پەرۋىش قىلىش ۋە كېسەللىك، زىيانداش ھاشاراتلارنىڭ ئالدىنى ئېلىشقا ياردەم بېرىدۇ.
دىققەت قىلىشقا ئەرزىيدىغىنى شۇكى، شەبنەم پەقەت ئالاھىدە پەسىلدىلا پەيدا بولمايدۇ، بەلكى بىر يىلدىكى تۆت پەسىلنىڭ ھەممىسىدە پەيدا بولۇشى مۇمكىن، لېكىن كۈزدە ناھايىتى كۆپ ئۇچرايدۇ. ئۇنىڭ شەكىللىنىشى ئاتموسفېرانىڭ بىر قەدەر مۇقىم، شامال ئاز، ھاۋا ئوچۇق، بۇلۇت ئاز ۋە يەر يۈزىدىكى ئىسسىقلىقنىڭ تارقىلىشى تېز بولغان ھاۋا رايى شارائىتىغا موھتاج. ئەگەر كېچىدە ئاسماندا بۇلۇت ياكى شامال كۈچلۈك بولسا، شەبنەمنىڭ شەكىللىنىشىگە توسقۇنلۇق قىلىدۇ.
ئومۇمەن ئېيتقاندا، شەبنەم تەبىئەت دۇنياسىدا دائىم كۆرۈلىدىغان ھەم مۇھىم ھادىسە، ئۇ ئۆسۈملۈكلەرنىڭ ئۆسۈشى ۋە ئېكولوگىيەلىك مۇھىتنىڭ ئۆزگىرىشىگە تەسىر كۆرسىتىپلا قالماستىن، يەنە كىلىمات شارائىتىنىڭ ئۆزگىرىشىنى مەلۇم دەرىجىدە ئەكس ئەتتۈرۈپ بېرىدۇ.
شەبنەم يەنە قىزلارنىڭ ئىسىملىرىغىمۇ ئىشلىتىلىدۇ.
