مۈشۈكياپىلاق

1. «مۈشۈكياپىلاق» نىڭ ئومۇمىي تونۇشتۇرۇلۇشى

مۈشۈكياپىلاق بولسا قۇشلار سىنىپى مۈشۈكياپىلاقسىمانلار ئەترىتىگە تەۋە بولغان، ئاساسلىقى كېچىسى ھەرىكەت قىلىدىغان يىرتقۇچ قۇشتۇر. ئۇلار دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدا سىرلىقلىقى، ئۆزگىچە تاشقى كۆرۈنۈشى ۋە ئالاھىدە ئوۋچىلىق ماھارىتى بىلەن تونۇلغان. مۈشۈكياپىلاق ئېكولوگىيەلىك سىستېمىدا تەبىئىي «كېچىلىك قوغدىغۇچى» دەپ قارىلىدۇ.

2. ئاتىلىشى

• ئۇيغۇرچە نامى: مۈشۈكياپىلاق

• لاتىنچە ياكى پەننى نامى: Strigiformes

• ئېنگىلىزچە نامى: Owl

• ياپونچە ئاتىلىشى: フクロウ (Fukurō)

• تۈركچە ئاتىلىشى: Baykuş

• خەنزۇچە ئىسمى ۋە پىنيىن: 猫头鹰 (Māotóuyīng)

3. تاشقى كۆرۈنۈشى ۋە ئالاھىدىلىكى

مۈشۈكياپىلاقنىڭ تاشقى كۆرۈنۈشى باشقا قۇشلارغا قارىغاندا ئىنتايىن پەرقلىق:

• يۈز قىسمى: يۈزى مۈشۈككە ئوخشىشىپ كېتىدىغان تەكشى ۋە يۇمىلاق بولۇپ، كۆزلىرى چوڭ ۋە ئالدىغا قارىغان.

• كۆرۈش قۇۋۋىتى: كۆزلىرى نۇرغا ئىنتايىن سەزگۈر بولۇپ، تۈنقىتار (Nocturnal) خۇسۇسىيىتى تۈپەيلىدىن قاراڭغۇدا ئىنتايىن ئېنىق كۆرىدۇ. ئەمما كۆزلىرىنى مىدىرلىتالمىغاچقا، بېشىنى بۇراش ئارقىلىق ئەتراپنى كۆزىتىدۇ.

• بويۇن قۇرۇلمىسى: بېشىنى 270 گرادۇسقىچە بۇرىيالايدۇ.

• پەيلىرى: پەيلىرى ئىنتايىن يۇمشاق بولۇپ، ئۇچقاندا ھېچقانداق ئاۋاز چىقمايدۇ، بۇ ئۇلارنىڭ ئولجىسىغا تۇيدۇرماي يېقىنلىشىشىغا ياردەم بېرىدۇ.

• پەنجىسى: ئۆتكۈر ۋە كۈچلۈك تىرناقلىرى بولۇپ، ئولجىسىنى چىڭ تۇتۇشقا ماسلاشقان.

4. ماكانلىشىش جايلىرى ۋە دۇنيادىكى تارقىلىشى

مۈشۈكياپىلاق ئىنتايىن كەڭ ماسلىشىشچانلىقىغا ئىگە ماكان (Habitat) تاللايدىغان ھايۋان بولۇپ، ئانتاركتىكا قىتئەسىدىن باشقا دۇنيانىڭ ھەممە جايلىرىدا ئۇچراتقىلى بولىدۇ.

• ئورمانلىقلار، دالا، چۆل-جەزىرىلەر، تاغلىق رايونلار ۋە ھەتتا شەھەر ئەتراپىدىكى باغچىلاردا ياشايدۇ.

• تۈرلىرىنىڭ كۆپلۈكى جەھەتتىن ئىسسىق بەلۋاغ رايونلىرىدا ئەڭ كۆپ ئۇچرايدۇ.

5. ئوزۇقلىنىش ئادىتى

مۈشۈكياپىلاق تىپىك بىر يىرتقۇچ (Predator) ھايۋاندۇر. ئۇلارنىڭ ئوزۇقلىنىش تىزىملىكى تۆۋەندىكىلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ:

• ئاساسلىقى چاشقان، يىلان، پاقا، كىچىك قۇشلار ۋە چوڭراق ھاشارەتلەر بىلەن ئوزۇقلىنىدۇ.

• بەزى تۈرلىرى بېلىق ئوۋلاشقا ماھىر.

• ئولجىسىنى پۈتۈنلەي يۇتىدۇ، ھەزىم قىلالمىغان سۆڭەك ۋە تۈكلەرنى كېيىن ئېغىزىدىن قۇسۇپ چىقىرىۋېتىدۇ.

6. ياشاش ۋە ئۇۋا تۇتۇش ئادىتى

مۈشۈكياپىلاق يالغۇز ياشاشنى ياخشى كۆرىدىغان ھايۋاندۇر.

• ئۇلار كۆپىنچە ئۆزى ئۇۋا ياسىمايدۇ، بەلكى باشقا قۇشلارنىڭ تاشلاپ كەتكەن ئۇۋىلىرىنى، دەرەخ كاۋاكلىرىنى ياكى قىيا تاشلاردىكى يۆچۈنلەرنى ماكان قىلىدۇ.

• كۈندۈزى دەرەخ شاخلىرىدا ياكى پاناھ جايلاردا يوشۇرۇنۇپ ئارام ئالىدۇ، كېچىسى ئوۋغا چىقىدۇ.

• ئۇلارنىڭ رەڭگى ئەتراپتىكى دەرەخ پوستى ياكى يەر شەكلىگە ئىنتايىن ئوخشىشىپ كېتىدىغان بولغاچقا، يوشۇرۇنۇش (Camouflage) ماھارىتى ئىنتايىن يۇقىرى.

7. نەسىللىنىش ۋە كۆپىيىش ئالاھىدىلىكى

مۈشۈكياپىلاقنىڭ كۆپىيىش مەزگىلى تۈرلىرىگە قاراپ پەرقلىق بولىدۇ:

• ئادەتتە بىر قېتىمدا 1 دىن 12 گىچە تۇخۇم تۇغىدۇ (كۆپىنچە 3-4 دانە).

• تۇخۇم بېسىش مۇددىتى تەخمىنەن بىر ئاي ئەتراپىدا بولىدۇ.

• بالا مۈشۈكياپىلاقلىرىنى ئاتا-ئانىسى بىرلىكتە بېقىپ چوڭ قىلىدۇ. يېمەكلىك يېتەرلىك بولغان يىللىرى ئۇلار تېخىمۇ كۆپ تۇخۇم تۇغۇشى مۇمكىن.

8. ئىنسانلار بىلەن مۇناسىۋىتى، پايدىلىق ۋە زىيانلىق تەرەپلىرى

مۈشۈكياپىلاق ئىنسانلار ئۈچۈن ئىنتايىن پايدىلىق.

• پايدىسى: ئۇلار زىرائەتلەرگە زىيان سالىدىغان چاشقان ۋە ھاشارەتلەرنى كۆپلەپ ئوۋلاپ، دېھقانچىلىققا زور تۆھپە قوشىدۇ. شۇڭا ئۇلارنى «دېھقانلارنىڭ دوستى» دېيىشكە بولىدۇ.

• مەدەنىيەتتە: بەزى مەدەنىيەتلەردە دانالىقنىڭ سىمۋولى دەپ قارالسا، بەزى مەدەنىيەتلەردە سىرلىق ئاۋازى تۈپەيلىدىن شۇملۇقنىڭ بەلگىسى دەپ خاتا چۈشىنىپ قېلىنغان.

9. كۈشەندىسى

گەرچە مۈشۈكياپىلاق يىرتقۇچ بولسىمۇ، لېكىن ئۇلارنىڭمۇ تەبىئىي دۈشمەنلىرى بار:

• چوڭ تىپتىكى بۈركۈت ۋە قارچىغىلار.

• باشقا تېخىمۇ چوڭ تىپتىكى مۈشۈكياپىلاق تۈرلىرى.

• يىلانلار ۋە تۈلكىلەر (ئاساسلىقى تۇخۇمى ۋە كىچىك بالىلىرىغا خەۋپ يەتكۈزىدۇ).

• ئەڭ چوڭ خەۋپ بولسا، ئىنسانلارنىڭ ئۇلارنىڭ ياشاش مۇھىتىنى ۋەيران قىلىشىدۇ.

10. باشقا قىزىقارلىق نۇقتىلار

• مۈشۈكياپىلاقنىڭ قۇلىقى يۈزىدىكى پەيلەرنىڭ كەينىگە جايلاشقان بولۇپ، ئىككى قۇلىقىنىڭ ئورنى ئوخشاش بولمايدۇ (تەكشى ئەمەس). بۇ ئۇلارنىڭ ئاۋازنىڭ قەيەردىن كېلىۋاتقانلىقىنى ئېنىق پەرقلەندۈرۈشىگە ياردەم بېرىدۇ.

• دۇنيادىكى ئەڭ كىچىك مۈشۈكياپىلاق (Elf Owl) ئاران 13-15 سانتىمېتىر كېلىدۇ.

• ئۇلار پۈتۈن ئېكولوگىيە (Ecosystem) سىستېمىسىنىڭ ساغلاملىقىنى ساقلاشتا مۇھىم رول ئوينايدۇ.

11. ئىلمىي تۈرگە ئايرىلىشى

تەۋەلىكى : ھايۋاناتلار دۇنياسى
界 Kingdom： 动物界 Animalia

تىپى : خوردىلىق ھايۋانلار تىپى
门 Phylum： 脊索动物门 Chordata

كەنجى تىپى : ئومۇرتقىلىق ھايۋانلار كەنجى تىپى
亚门 Subphylum： 脊椎动物亚门 Vertebrata

سىنىپى : قۇشلار سىنىپى
纲 Class： 鸟纲 Aves

تۈركۈم : مۈشۈكياپىلاقسىمانلار ئەترىتى
目 Order： 鸮形目 Strigiformes

ئائىلىسى : مۈشۈكياپىلاقسىمانلار ئائىلىسى (Strigidae) ۋە ئۈكۈسىمانلار ئائىلىسى (Tytonidae)
科 Family： 鸱鸮科 ۋە 草鸮科

ئۇرۇقداش : 20 دىن ئارتۇق
属 Genus： 鸮属، 雕鸮属 قاتارلىقلار

تۈر : 200 دىن ئارتۇق تۈرى بار
种 Species： 猫头鹰各品种