قىزىل قانات (فىلامىنگو )

قىزىل قانات (فىلامىنگو): تەبىئەتنىڭ ھالرەڭ مۆجىزىسى

1. «قىزىل قانات (فىلامىنگو)» نىڭ ئومۇمىي تونۇشتۇرۇلۇشى

قىزىل قانات (Flamingo) دۇنيادىكى ئەڭ جەلپكار ۋە ئاسان تونۇغىلى بولىدىغان قۇشلارنىڭ بىرى. ئۇلار ئۆزىنىڭ ئۆزگىچە ھالرەڭ ياكى قىزغۇچ پەيلىرى، ئۇزۇن پاچاقلىرى ۋە ئېگىلگەن تۇمشۇقى بىلەن داڭلىق. بۇ قۇشلار ئادەتتە زور تۈركۈملەرنى تەشكىل قىلىپ ياشايدىغان بولۇپ، كۆل ۋە دېڭىز قىرغاقلىرىدا كىشىنى ھەيران قالدۇرىدىغان مەنزىرىلەرنى ھاسىل قىلىدۇ.

2. ئاتىلىشى

• ئۇيغۇرچە نامى: قىزىل قانات (فىلامىنگو)

• لاتىنچە ياكى پەننى نامى: Phoenicopterus

• ئېنگىلىزچە نامى: Flamingo

• ياپونچە ئاتىلىشى: フラミンゴ (Furamingo)

• تۈركچە ئاتىلىشى: Flamingo

• خەنزۇچە ئىسمى ۋە پىنيىن: 火烈鸟 (Huǒlièniǎo)

3. تاشقى كۆرۈنۈشى ۋە ئالاھىدىلىكى

قىزىل قانات نىڭ ئەڭ روشەن ئالاھىدىلىكى ئۇنىڭ پەي (Feathers) رەڭگىدۇر. ئۇلارنىڭ تاشقى كۆرۈنۈشىگە ئائىت مۇھىم نۇقتىلار:

• رەڭگى: سۇس ھالرەڭدىن توق قىزغۇچ رەڭگىچە بولىدۇ. بۇ رەڭ ئۇلار يېگەن يېمەكلىكلەردىكى كارتىنوئىد پىگمېنتىدىن كېلىدۇ.

• بويى: تۈرىگە قاراپ بوي ئېگىزلىكى 1 مېتىردىن 1.5 مېتىرغىچە كېلىدۇ.

• تۇمشۇقى: ئاستىغا قاراپ ئېگىلگەن بولۇپ، سۇدىكى يېمەكلىكلەرنى سۈزۈپ يېيىشكە ماسلاشقان.

• پاچىقى: ئىنتايىن ئۇزۇن ۋە ئورۇق بولۇپ، چوڭقۇر بولمىغان سۇلاردا راھەت مېڭىشىغا ياردەم بېرىدۇ.

4. ماكانلىشىش جايلىرى ۋە دۇنيادىكى تارقىلىشى

بۇ قۇشلارنىڭ ئاساسلىق ماكان (Habitat) دائىرىسى ئىنتايىن كەڭ بولۇپ، ئاساسلىقى تۆۋەندىكى رايونلارغا تارقالغان:

• ئافرىقا قىتئەسى (بولۇپمۇ شىراق ۋە جەنۇبىي ئافرىقا).

• جەنۇبىي ئامېرىكا ۋە كارىب دېڭىزى رايونلىرى.

• ياۋروپانىڭ جەنۇبىي قىسىملىرى (مەسىلەن، ئىسپانىيە ۋە فرانسىيە).

• ئاسىيانىڭ غەربىي ۋە جەنۇبىي قىسىملىرى (مەسىلەن، ھىندىستان ۋە تۈركىيە).

• ئۇلار ئاساسلىقى تۇزلۇق كۆللەر، لاگۇنلار ۋە دېڭىز ياقىسىدىكى تېيىز سۇلاردا ياشايدۇ.

5. ئوزۇقلىنىش ئادىتى

قىزىل قانات لار ئاساسلىقى سۇ سۈزگۈچى ھايۋانلار ھېسابلىنىدۇ. ئۇلارنىڭ ئوزۇقلىنىشى:

• ئاساسلىق يېمەكلىكى ئالگىلار (سۇ ئوتلىرى)، كىچىك راك سىمانلار، يۇمشاق بەدەنلىك ھايۋانلار ۋە سۇ ھاشاراتلىرىدۇر.

• ئۇلار بېشىنى سۇغا چۆكتۈرۈپ، تۇمشۇقىنى ئارقىغا قارىتىپ سۇنى سۈزۈش ئارقىلىق ئوزۇقلۇق (Nutrition) قوبۇل قىلىدۇ.

6. ياشاش ۋە ئۇۋا تۇتۇش ئادىتى

• توپلىشىپ ياشاش: قىزىل قاناتلار ئىنتايىن ئىجتىمائىي قۇشلار بولۇپ، مىڭلىغان، ھەتتا مىليونلىغان قۇش بىر يەردە توپلىشىپ ياشايدۇ.

• ئۇۋا تۇتۇش: ئۇلار لايدىن ئېگىز دۆۋە شەكىللىك ئۇۋا ياسايدۇ. بۇ ئۇۋىلار تۇخۇمنى سۇ تاشقىنىدىن ۋە يەردىكى ئىسسىقتىن ساقلايدۇ.

• بىر پۇتتا تۇرۇش: ئۇلار كۆپىنچە بىر پۇتىدا تۇرىدۇ، بۇ ئۇلارنىڭ بەدەن تېمپېراتۇرىسىنى ساقلىشىغا ياردەم بېرىدۇ.

7. نەسىللىنىش ۋە كۆپىيىش ئالاھىدىلىكى

• قىزىل قاناتلار بىر قېتىمدا پەقەت بىرلا تۇخۇم تۇغىدۇ.

• ئاتا-ئانىسى نۆۋەت بىلەن تۇخۇم بېسىپ چۈجە چىقىرىدۇ.

• چۈجىلەر تۇغۇلغاندا كۈلرەڭ ياكى ئاق رەڭدە بولۇپ، 2-3 يىلدىن كېيىن ئاندىن تولۇق ھالرەڭگە كىرىدۇ.

• ئۇلار «زىرائەت سۈتى» (Crop milk) دەپ ئاتىلىدىغان ئالاھىدە سۇيۇقلۇق بىلەن چۈجىلىرىنى باقىدۇ.

8. ئىنسانلار بىلەن مۇناسىۋىتى، پايدىلىق ۋە زىيانلىق تەرەپلىرى

• ساياھەت قىممىتى: قىزىل قاناتلار كىشىنى جەلپ قىلىدىغان كۆرۈنۈشى بىلەن ئېكولوگىيىلىك ساياھەتنىڭ مۇھىم نۇقتىسىدۇر.

• ئېكولوگىيىلىك تەڭپۇڭلۇق: ئۇلار سۇدىكى كىچىك جانلىقلارنى كونترول قىلىش ئارقىلىق سۇ ئېكولوگىيىسىنى تەڭشەيدۇ.

• خەتەر: مۇھىتنىڭ بۇلغىنىشى ۋە سۇ مەنبەلىرىنىڭ قۇرۇپ كېتىشى ئۇلارنىڭ ياشاش بوشلۇقىغا تەھدىت ئېلىپ كەلمەكتە.

9. كۈشەندىسى

تەبىئەتتە قىزىل قانات لارنىڭ بىر قانچە كۈشەندىسى بار:

• سۇ بويىدا ياشايدىغان يىرتقۇچىلار: سىرتلان (Hyena)، تۈلكە ۋە چاۋار يىلپىز.

• ھاۋادىكى خەتەر: بۈركۈت ۋە قاغىلار (ئاساسلىقى تۇخۇم ۋە چۈجىلەرگە ھۇجۇم قىلىدۇ).

• سۇدىكى خەتەر: تىمساھلار.

10. باشقا قىزىقارلىق نۇقتىلار

• قىزىل قاناتلار ئۇزۇن ئۆمۈر كۆرىدىغان قۇشلار بولۇپ، بەزىلىرى تەبىئىي شارائىتتا 30 يىلدىن، بېقىۋېلىنغاندا 60 يىلدىن ئارتۇق ياشىيالايدۇ.

• ئۇلارنىڭ «تىز» دەپ قارالغان يېرى ئەمەلىيەتتە ئۇلارنىڭ پۇت بوغۇمى (ئوشۇقى) بولۇپ، تىزى تېخىمۇ يۇقىرىدا، پەيلىرىنىڭ ئاستىدا بولىدۇ.

11. ئىلمىي تۈرگە ئايرىلىشى

تەۋەلىكى: ھايۋاناتلار دۇنياسى
界 Kingdom： 动物界 Animalia

تىپى: خوردىلىق ھايۋانلار تىپى
门 Phylum： 脊索动物门 Chordata

سىنىپى: قۇشلار سىنىپى
纲 Class： 鸟纲 Aves

تۈركۈم: قىزىل قاناتلىقلار ئەترىتى
目 Order： 红鹳目 Phoenicopteriformes

ئائىلىسى: قىزىل قاناتلىقلار ئائىلىسى
科 Family： 红鹳科 Phoenicopteridae

ئۇرۇقداش: قىزىل قانات ئۇرۇقدىشى
属 Genus： 红鹳属 Phoenicopterus

تۈر (Species): دۇنيادا جەمئىي 6 خىل تۈر (Species) بار.
种 Species： 大红鹳 P. roseus (تەبىئەتتىكى ئەڭ كۆپ تارقالغان تۈرى)

ئېكولوگىيە (Ecology) سىستېمىسىدىكى بۇ گۈزەل جانلىقلارنى قوغداش ھەممىمىزنىڭ مەسئۇلىيىتى.