د

دەرۋازا، پەقەتلا بىر بوشلۇقتىن يەنە بىر بوشلۇققا ئۆتۈشتىكى ئېغىز ئەمەس، بەلكى ئۇيغۇر خەلقىنىڭ قەدىمكى بىناكارلىق سەنئىتى، ئۆرپ-ئادەتلىرى، ئىجتىمائىي مۇناسىۋەتلىرى ۋە مەنىۋىي دۇنياسىنى ئەكىس ئەتتۈرىدىغان مۇھىم مەدەنىيەت بەلگىسىدۇر. قەدىمكى شەھەر سېپىللىرىدىكى ھەيۋەتلىك قوۋۇقلاردىن تارتىپ، ھويلا-ئاراملارنىڭ كۆركەم نەقىشلىك كىرىش ئېغىزلىرىغىچە، دەرۋازا ئۇيغۇرلارنىڭ تۇرمۇشىدا ئالاھىدە ئورۇن تۇتىدۇ.

دەزمال كىيىم-كېچەك ۋە رەختلەرنى تۈزلەش، پۇرۇشقان يەرلىرىنى سىلىقلاشتا ئىشلىتىلىدىغان مۇھىم ئائىلە ئېلېكتىر ئەسۋابى بولۇپ، ئۇنىڭ تارىخى ئۇزۇن، تۈرلىرى كۆپ ۋە قوللىنىلىش دائىرىسى كەڭدۇر. بۇ ماقالىدا دەزمالنىڭ تارىخى، تۈرلىرى، خىزمەت پىرىنسىپى ۋە تاللاش ماھارەتلىرى تەپسىلىي تونۇشتۇرۇلىدۇ.

دىنوزاۋۇرلار (ئىنگلىزچە: Dinosaurs) يەر يۈزىدە تەخمىنەن 230 مىليون يىل ئىلگىرى پەيدا بولغان ۋە 66 مىليون يىلغىچە ھۆكۈم سۈرگەن قەدىمكى سۈت ئەمگۈچى ھايۋانلار گۇرۇھىدۇر. بۇ غەيرىي ھايۋانلار تاشقى كۆرۈنۈشى، چوڭ-كىچىكلىكى ۋە ياشاش ئادىتى جەھەتتە كۆپ خىل بولۇپ، بەزىلىرى زور بەدەنلىك گۆشخورلار بولسا، يەنە بەزىلىرى كىچىك، پەيلىك ئۆسۈملۈك يەيدىغان تۈرلەر ئىدى.

دېھقانلار يېزا ئىگىلىك ئىشلەپچىقىرىشىنى ئاساسىي كەسىپ قىلغان كىشىلەر توپىنى كۆرسىتىدۇ، ئۇلار يەر تېرىش، چارۋا بېقىش، زىرائەت تېرىش قاتارلىق ئۇسۇللار ئارقىلىق تۇرمۇشىنى قامدايدۇ ۋە جەمئىيەتنى ئېھتىياجلىق يېزا ئىگىلىك مەھسۇلاتلىرى بىلەن تەمىنلەيدۇ.

دولانا ( ئىلمىي نامى:Crataegus pinnatifida ) يەنە تاغ قىزىلى ياكى قىزىل مېۋە دەپمۇ ئاتىلىدۇ، ئۇ ئازغان ئائىلىسى دولانا ئۇرۇقدىشىدىكى ئۆسۈملۈك بولۇپ، ئاساسلىقى جۇڭگو، كورىيە، ياپونىيە ۋە ياۋروپاغا تارقالغان. دولانا مېۋىسى يۇمىلاق شەكىللىك بولۇپ، پىشقاندا ئادەتتە قىزىل ياكى تۇتۇق قىزىل رەڭدە بولىدۇ، تەمى چۈچۈمەل، تاتلىق بولۇپ، خام يېيىشكىمۇ، دورىغا ئىشلىتىشكىمۇ بولىدىغان مېۋە. دولانا جۇڭگونىڭ دورا بىلەن يېمەكلىكنىڭ مەنبەداشلىق مەدەنىيىتىدە مۇھىم ئورۇندا تۇرىدۇ، ئۇ ھەم ئەنئەنىۋى يېمەكلىك ماتېرىيالى، ھەم دائىم ئۇچرايدىغان جۇڭيى دورا ماتېرىيالى.

دىرىژابىل ھاۋا شارى ياكى ھاۋا كېمىسى دەپمۇ ئاتىلىدۇ، ئۇ ھاۋادىن يېنىك ئۇچقۇ بولۇپ، زىچلىقى ئەتراپتىكى مۇھىتتىكى ھاۋا زىچلىقىدىن كىچىك بولغان گاز ( مەسىلەن، ھىدروگېن گازى ياكى گېلىي گازى ) نى تولدۇرۇش ئارقىلىق لەيلىتىش كۈچى ھاسىل قىلىپ، ئۇنى بوشلۇقتا لەيلىتىش ئىمكانىيىتىگە ئىگە قىلىدۇ.