يېسسى بېلىق ( مەلەك بېلىق)

1. «يېسسى بېلىق» نىڭ ئومۇمىي تونۇشتۇرۇلۇشى

يېسسى بېلىق سۇ ئاستى دۇنياسىنىڭ، خۇسۇسەن تاتلىق سۇ بېلىقلىرىنىڭ ئەڭ نەپىس ۋە كۆركەم ئەزاسىدۇر. ئۇ ئۆزىنىڭ ئۆزگىچە بەدەن شەكلى ۋە ئاستا، مەغرۇر ئۈزۈشلىرى بىلەن «سۇ ئاستى پەرىشتىسى» دەپمۇ ئاتىلىدۇ. بۇ بېلىق سۇ جانلىقلىرىنى بېقىش (Aquarium) ھەۋەسكارلىرى ئارىسىدا ئىنتايىن ئالقىشقا ئېرىشكەن بولۇپ، ئۇنىڭ جەلپكارلىقى ۋە تەمكىن خاراكتېرى كىشىلەرنى ئۆزىگە تارتىدۇ.

.

2. ئاتىلىشى

• ئۇيغۇرچە نامى: يېسسى بېلىق ياكى مەلەك بېلىق

• لاتىنچە ياكى پەننى نامى: Pterophyllum

• ئېنگىلىزچە نامى: Angelfish

• ياپونچە ئاتىلىشى: エンゼルフィッシュ (Enzerufisshu)

• تۈركچە ئاتىلىشى: Melek Balığı

• خەنزۇچە ئىسمى ۋە پىنيىن: 神仙鱼 (Shénxiān yú)

3. تاشقى كۆرۈنۈشى ۋە ئالاھىدىلىكى

يېسسى بېلىق تاشقى كۆرۈنۈش جەھەتتىن باشقا بېلىقلارغا قارىغاندا روشەن پەرىقلىنىپ تۇرىدۇ:

• بەدەن شەكلى: بەدىنى يان تەرەپتىن ئىنتايىن يېسسى، شەكلى خۇددى ئوقيا ئۇچى ياكى ئۈچبۇلۇڭغا ئوخشايدۇ.

• قاناتلىرى: ئۈستۈنكى ۋە ئاستىنقى قاناتلىرى ئىنتايىن ئۇزۇن بولۇپ، تىك شەكىلدە سوزۇلغان. بۇ ئۇلارنىڭ سۇ ئاستىدىكى ئۆسۈملۈكلەر ئارىسىدا ئەركىن ھەرىكەت قىلىشىغا ياردەم بېرىدۇ.

• رەڭگى: تەبىئەتتىكى ئەسلى نۇسخىلىرى ئادەتتە كۈمۈش رەڭلىك بولۇپ، بەدىنىدە قارا تىك سىزىقلار بولىدۇ. ئەمما سۈنئىي بېقىش جەريانىدا ئالتۇن رەڭ، مەخمەل قارا، مەرمەر نۇسخا قاتارلىق كۆپ خىل رەڭلىرى يېتىشتۈرۈلگەن.

4. ماكانلىشىش جايلىرى ۋە دۇنيادىكى تارقىلىشى

بۇ بېلىقلارنىڭ ئەسلى ۋەتىنى جەنۇبىي ئامېرىكىدىكى ئامازون دەرياسى (Amazon River) ۋادىسىدۇر. ئۇلار ئاساسلىق بىرازىلىيە، پېرۇ ۋە كولومبىيە چېگرالىرى ئىچىدىكى سۈيى ئاستا ئاقىدىغان، سۇ ئۆسۈملۈكلىرى مول بولغان ئىسسىق بەلۋاغ دەريا-ئېقىنلىرىدا ياشايدۇ.

5. ئوزۇقلىنىش ئادىتى

يېسسى بېلىق ھەممىخور (Omnivore) بېلىق تۈرىگە كىرىدۇ:

• تەبىئىي ئوزۇقى: تەبىئەتتە كىچىك سۇ ھاشاراتلىرى، قۇرتلار، كىچىك يۆگەمچىلەر ۋە سۇ ئۆسۈملۈكلىرى بىلەن ئوزۇقلىنىدۇ.

• بېقىلما ئوزۇقى: ئۆي شارائىتىدا مەخسۇس بېلىق يەملىرى، قۇرۇتۇلغان سۇ بۈركۈتلىرى ۋە جانلىق قۇرتلارنى ياقتۇرۇپ يەيدۇ.

6. ياشاش ۋە ئۇۋا تۇتۇش ئادىتى

بۇ بېلىقلار بىر قەدەر تەمكىن بولسىمۇ، لېكىن ئۆز زېمىنىنى قوغداش ئېڭى كۈچلۈك.

• ئۇلار ئاساسلىق سۇ ئاستىدىكى چوڭ يوپۇرماقلىق ئۆسۈملۈكلەرنىڭ ئەتراپىدا ياشايدۇ.

• تۆۋەن چاستوتىلىق ئاۋاز چىقىرىش ياكى بەدەن ھەرىكىتى ئارقىلىق ئۆزئارا ئالاقە قىلىدۇ.

• توپلىشىپ ياشاش: ياش مەزگىلىدە توپلىشىپ ياشايدۇ، ئەمما جۈپ تاللىغاندا ئۆز ئالدىغا زېمىن ئىگىلەيدۇ.

7. نەسىللىنىش ۋە كۆپىيىش ئالاھىدىلىكى

يېسسى بېلىق كۆپىيىش جەريانىدا ئىنتايىن قىزىقارلىق مەنزىرىلەرنى نامايەن قىلىدۇ:

• جۈپلىشىش: ئۇلار «بىر ئۆمۈر بىر جۈپ» ئۆتۈش ئادىتىگە ئىگە.

• تۇخۇم قويۇش: چىشى بېلىق تۈز سىلىق يۈزلەرگە (مەسىلەن، چوڭ يوپۇرماق ياكى تاش يۈزىگە) تۇخۇم قويىدۇ.

• پەرۋىش قىلىش: ئاتا-ئانىسى تۇخۇملارنى قوغدايدۇ ۋە قاناتلىرى بىلەن سۇنى سىلكىپ، تۇخۇملارغا ئوكسىگېن يەتكۈزۈپ تۇرىدۇ. تۇخۇمدىن چىققان بېلىق بالىلىرىنىمۇ بىر مەزگىل بىرلىكتە بېقىپ چوڭ قىلىدۇ.

8. ئىنسانلار بىلەن مۇناسىۋىتى، پايدىلىق ۋە زىيانلىق تەرەپلىرى

بۇ بېلىقلار ئىنسانلارغا نىسبەتەن پۈتۈنلەي زىيانسىز بولۇپ، ئاساسلىق ئىقتىسادىي قىممىتى بېزەك بېلىقچىلىقى (Aquarium hobby) ساھەسىدە كۆرۈلىدۇ. ئۇلار كىشىلەرگە روھىي ئارامبخش ئاتا قىلىدۇ ۋە ئۆي ئىچى مۇھىتىنى گۈزەللەشتۈرىدۇ. يېمەكلىك سۈپىتىدە ئىشلىتىش قىممىتى تۆۋەن.

9. كۈشەندىسى

تەبىئىي مۇھىتتا، يېسسى بېلىقلارنىڭ ئاساسلىق كۈشەندىلىرى چوڭ تىپتىكى گۆشخور بېلىقلار، سۇ يىلانلىرى ۋە سۇ قۇشلىرىدۇر. سۇ ئامبارلىرىدا بولسا، ئۆزىدىن تاجاۋۇزچى بولغان باشقا بېلىق تۈرلىرى ئۇلارنىڭ نازۇك قاناتلىرىغا زىيان يەتكۈزۈشى مۇمكىن.

10. باشقا قىزىقارلىق نۇقتىلار

• يېسسى بېلىقلار ئۆز خوجايىنىنى تونۇيالايدۇ ۋە خوجايىنى يېقىنلاشقاندا يەم تەلەپ قىلىپ ئالدىغا كېلىدۇ.

• ئەگەر سۇنىڭ سۈپىتى ياخشى بولسا، ئۇلار 10-15 يىلغىچە ياشىيالايدۇ.

• خۇددى كامېلېئونغا ئوخشاش، كەيپىياتى ياكى بېسىمىغا قاراپ بەدىنىدىكى قارا سىزىقلارنىڭ رەڭگىنى تۇتۇقلاشتۇرۇش ياكى تېخىمۇ قېنىقلاشتۇرۇش ئىقتىدارىغا ئىگە.

11. ئىلمىي تۈرگە ئايرىلىشى

تەۋەلىكى: ھايۋاناتلار دۇنياسى
界 Kingdom：动物界 Animalia

تىپى: خوردىلىق ھايۋانلار تىپى
门 Phylum：脊索动物门 Chordata

سىنىپى: نۇرسىمان قاناتلىق بېلىقلار سىنىپى
纲 Class：辐鳍鱼纲 Actinopterygii

تۈركۈم: چىچلىدسىمانلار ئەترىتى
目 Order：慈鲷目 Cichliformes

ئائىلىسى: چىچلىدلار ئائىلىسى
科 Family：慈鲷科 Cichlidae

ئۇرۇقداش: يېسسى بېلىق ئۇرۇقدىشى
属 Genus：神仙鱼属 Pterophyllum

تۈر: ئادەتتىكى يېسسى بېلىق قاتارلىق 3 تۈرى بار
种 Species：大神仙鱼 Pterophyllum scalare