دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ قۇش 

تۆگىقۇش

1. «تۆگىقۇش» نىڭ ئومۇمىي تونۇشتۇرۇلۇشى

تۆگىقۇش دۇنيادىكى ھازىر مەۋجۇت بولغان قۇشلار (Birds) ئىچىدە ئەڭ چوڭى ۋە ئەڭ ئېغىرىدۇر. ئۇ ئاساسلىقى ئافرىقا قىتئەسىگە جايلاشقان بولۇپ، ئۇچالمايدىغان قۇشلار تۈرىگە كىرىدۇ. گەرچە ئۇچالمىسىمۇ، ئەمما يەر يۈزىدە يۈگۈرۈش سۈرئىتى ئىنتايىن تېز بولۇپ، تەبىئەتنىڭ ئاجايىپ بىر مۆجىزىسى ھېسابلىنىدۇ.

2. ئاتىلىشى

• ئۇيغۇرچە نامى: تۆگىقۇش

• لاتىنچە ياكى پەننى نامى: Struthio camelus

• ئېنگىلىزچە نامى: Ostrich

• ياپونچە ئاتىلىشى: ダチョウ (Dachō)

• تۈركچە ئاتىلىشى: Devekuşu

• خەنزۇچە ئىسمى ۋە پىنيىن: 鸵鸟 (Tuóniǎo)

3. تاشقى كۆرۈنۈشى ۋە ئالاھىدىلىكى

تۆگىقۇش ئۆزىنىڭ غايەت زور بەدىنى ۋە ئۆزگىچە تاشقى كۆرۈنۈشى بىلەن باشقا قۇشلاردىن پەرقلىنىپ تۇرىدۇ:

• بەدەن ئېغىرلىقى: قۇرامىغا يەتكەن ئەركەك تۆگىقۇشلارنىڭ ئېغىرلىقى 150 كىلوگىرامدىن ئېشىپ كېتىدۇ.

• بوي ئېگىزلىكى: بويى 2.7 مېتىرغا يېتىدۇ.

• پاچاقلىرى: ئۇزۇن ۋە ئىنتايىن كۈچلۈك بولۇپ، بىر قېتىملىق تېپىشى بىلەن يىرتقۇچى ھايۋانلارنى، ھەتتا شىرنىمۇ ئۆلتۈرەلەيدۇ.

• كۆزى: كۆزىنىڭ دىئامېتىرى تەخمىنەن 5 سانتىمېتىر بولۇپ، يەر يۈزىدىكى قۇرۇقلۇق ھايۋانلىرى ئىچىدە ئەڭ چوڭ كۆزگە ئىگە. ئۇنىڭ كۆزى مېڭىسىدىنمۇ چوڭدۇر.

• پۇت بارماقلىرى: باشقا قۇشلارغا ئوخشىمايدىغان تەرىپى، ئۇنىڭ ھەر بىر پۇتىدا پەقەت ئىككىلا بارمىقى بولىدۇ، بۇ ئۇنىڭ سۈرئىتى (Speed) تېز بولۇشىغا ياردەم بېرىدۇ.

4. ماكانلىشىش جايلىرى ۋە دۇنيادىكى تارقىلىشى

تۆگىقۇش ئەسلىدە ئافرىقىنىڭ ئوتلاقلىرى، چۆل-جزىرىلىرى ۋە ئوچۇق ئورمانلىقلىرىدا ياشايدۇ. ئۇلار قۇرغاقچىلىققا ئىنتايىن چىداملىق بولۇپ، سۇ مەنبەسى بولمىغان ئەھۋالدا يېمەكلىكلەردىن سۇ قوبۇل قىلىپ ئۇزۇن ۋاقىت ياشىيالايدۇ. ھازىرقى كۈندە دۇنيانىڭ نۇرغۇن جايلىرىدا، جۈملىدىن جۇڭگو ۋە ئوتتۇرا ئاسىيا رايونلىرىدا مەخسۇس بېقىش مەيدانلىرى قۇرۇلغان.

5. ئوزۇقلىنىش ئادىتى

تۆگىقۇش ئاساسلىقى ئۆسۈملۈك بىلەن ئوزۇقلىنىدىغان ھايۋان بولسىمۇ، ئەمما ئۇ كۆپ خىللاشقان يېمەكلىك (Food) تۈرلىرىنى قوبۇل قىلىدۇ:

• ئاساسلىقى ئۆسۈملۈك ئۇرۇقلىرى، ئوت-چۆپ، مېۋە ۋە گۈللەرنى يەيدۇ.

• گاھىدا ھاشاراتلار، كەسلەنچۈك ۋە كىچىك يىلانلارنىمۇ يەيدۇ.

• يېمەكلىكلەرنى ھەزىم قىلىشقا ياردەم بېرىش ئۈچۈن، ئۇلار قۇم ۋە كىچىك تاشلارنى يۇتىدۇ.

6. ياشاش ۋە ئۇۋا تۇتۇش ئادىتى

• توپلىشىش: ئۇلار ئادەتتە 10 دىن 50 كىچە بولغان تۈركۈملەرنى تەشكىل قىلىپ ياشايدۇ.

• ئۇۋا: ئەركەك تۆگىقۇش يەرنى كولاپ تېيىز بىر ئورەك تەييارلايدۇ، بۇ ئۇلارنىڭ ئۇۋىسى ھېسابلىنىدۇ. بارلىق چىشى تۆگىقۇشلار تۇخۇمىنى شۇ بىرلا ئۇۋىغا تۇغىدۇ.

7. نەسىللىنىش ۋە كۆپىيىش ئالاھىدىلىكى

• تۇخۇمى: تۆگىقۇش تۇخۇمى دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ تۇخۇم بولۇپ، بىر دانە تۇخۇم (Eggs) تەخمىنەن 1.4 كىلوگىرام كېلىدۇ (يەنى 24 دانە توخۇ تۇخۇمىغا باراۋەر).

• باسقۇنچىلىق: كۈندۈزى چىشى تۆگىقۇش (رەڭگى كۈلرەڭ بولغاچقا قۇم بىلەن ئارىلىشىپ كېتىدۇ)، كېچىسى ئەركەك تۆگىقۇش (رەڭگى قارا بولغاچقا كۆرۈنمەيدۇ) تۇخۇم باسىدۇ.

8. ئىنسانلار بىلەن مۇناسىۋىتى، پايدىلىق ۋە زىيانلىق تەرەپلىرى

• پايدىسى: تۆگىقۇشنىڭ گۆشى تۆۋەن مايلىق، يۇقىرى پروتېىنلىق بولۇپ، ساغلاملىققا پايدىلىق. ئۇنىڭ تېرىسى (Skin) ئىنتايىن قىممەتلىك خۇرۇم مەھسۇلاتلىرىنى ياساشقا ئىشلىتىلىدۇ. پەيلىرى بولسا بېزەكچىلىكتە ئىشلىتىلىدۇ.

• زىيىنى: ئەگەر ئادەملەر ئۇلارنى بوزەك قىلسا ياكى ئۇۋىسىغا يېقىنلاشسا، ئۇلارنىڭ ھۇجۇمى ئادەم ئۆلۈمىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىشى مۇمكىن.

9. كۈشەندىسى

تۆگىقۇشنىڭ ئاساسلىق تەبىئىي دۈشمەنلىرى شىر، يىلپىز، چاۋار يىلپىز ۋە سىرتلانلاردۇر. چۈجىلىرى ۋە تۇخۇملىرى بولسا بۈركۈت ۋە چىلبۆرىلەرنىڭ نىشانىغا ئاسان ئۇچرايدۇ.

10. باشقا قىزىقارلىق نۇقتىلار

• نۇرغۇن كىشىلەر «تۆگىقۇش قورقسا بېشىنى قۇمغا تىقىۋالىدۇ» دەپ ئويلايدۇ، ئەمما بۇ خاتا قاراش. ئۇلار پەقەت يىراقتىن قارىغاندا بېشىنى يەرگە يېقىن قىلىپ يوشۇرۇنغاندا شۇنداق كۆرۈنىدۇ.

• ئۇلار سائىتىگە 70 كىلومېتىر سۈرئەت بىلەن يۈگۈرەلەيدۇ.

11. ئىلمىي تۈرگە ئايرىلىشى

تەۋەلىكى: ھايۋاناتلار دۇنياسى
界 Kingdom： 动物界 Animalia

تىپى: خوردىلىق ھايۋانلار تىپى
门 Phylum： 脊索动物门 Chordata

كەنجى تىپى: ئومۇرتقىلىق ھايۋانلار كەنجى تىپى
亚门 Subphylum： 脊椎动物亚门 Vertebrata

سىنىپى: قۇشلار سىنىپى
纲 Class： 鸟纲 Aves

تۈركۈم: تۆگىقۇشسىمانلار ئەترىتى
目 Order： 鸵鸟目 Struthioniformes

ئائىلىسى: تۆگىقۇش ئائىلىسى
科 Family： 鸵鸟科 Struthionidae

ئۇرۇقداش: تۆگىقۇش ئۇرۇقدىشى
属 Genus： 鸵鸟属 Struthio

تۈر: ئادەتتىكى تۆگىقۇش
种 Species： 鸵鸟 Struthio camelus