ئۇيغۇرچە / Uyghurche : چېكەتكە
ئىنگىلىزچە / English : Grasshopper
تۈركچە / Türkçe : Çekirge
خەنزۇچە / 汉语 : 蚂蚱
چېكەتكە بىر خىل كۆرۈنەرلىك كۆچۈش ئىقتىدارىغا ئىگە ۋە بەزىدە چوڭ كۆلەملىك توپ بولۇپ شەكىللىنىدىغان ھاشارات بولۇپ، تۈز قاناتلىقلار ئەترىتىگە تەۋە.
چېكەتكە تەبىئەت دۇنياسىدا كەڭ دائىرىدە مەۋجۇت بولغان ھاشارات بولۇش سۈپىتى بىلەن، يېزا ئىگىلىكىگە زور تەسىر كۆرسىتىپلا قالماستىن، بەلكى ئۇلارنىڭ ئېكولوگىيە ۋە پائالىيەتشۇناسلىق ئالاھىدىلىكىمۇ ئىلىم – پەننىڭ كەڭ دىققىتىنى قوزغىغان. تۆۋەندىكىسى چېكەتكىنىڭ تونۇشتۇرۇلۇشى:
1. چېكەتكە تۈرگە ئايرىش ۋە سىرتقى كۆرۈنۈشى
تۈرگە ئايرىش ئورنى:چېكەتكە تۈز قاناتلىقلار ئەترىتىگە تەۋە بولۇپ، بۇ چوڭ تۈر توپى يەنە چېكەتكە ۋە باشقا سەكرىگۈچى ھاشاراتلارنىمۇ ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.
تاشقى كۆرۈنۈش ئالاھىدىلىكى:چېكەتكىنىڭ ئادەتتە قاۋۇل بەدىنى ۋە كۈچلۈك ئارقا پۇتى بولىدۇ، سەكرەشكە ئالاھىدە ماس كېلىدۇ. ئۇلارنىڭ رەڭگى يېشىل رەڭدىن قوڭۇر رەڭگىچە ئوخشاش بولمايدۇ، بەزى سورتلىرىنىڭ رەڭگى ئوچۇق بولۇپ، ئوۋلىغۇچىلارنى زەھەرلىك ياكى يېيىشلىك ئەمەس دەپ ئاگاھلاندۇرۇش سىگنالى بېرىدۇ.
2. چېكەتكىنىڭ ئالاھىدىلىكى ۋە ھەرىكىتى
ئوزۇقلىنىش خۇسۇسىيىتى ۋە كۆچۈش:چېكەتكە ئاساسلىقى ئۆسۈملۈكلەرنى ئوزۇقلۇق قىلىدۇ، ئۇلار كەڭ ئېتىزلاردىكى زىرائەتلەرنى تېز سۈرئەتتە خورىتىپ، يېزا ئىگىلىكىگە ئېغىر زىيان يەتكۈزىدۇ. شارائىت مۇۋاپىق بولغاندا، چېكەتكە ئۇزۇن ئارىلىققا يۆتكىلىپ، كەڭ كۆلەملىك توپ شەكىللەندۈرىدۇ.
توپ ھەرىكىتى:چېكەتكە توپ ئۇچۇش باسقۇچىدا ئىنتايىن ئىجتىمائىي ھەرىكەتنى ئىپادىلەيدۇ، بۇ مۇھىت شارائىتى ( مەسىلەن، تېمپېراتۇرا ۋە نەملىك ) نىڭ ئۆزگىرىشىدىن قوزغىلىدۇ.
3. كۆپىيىش ۋە يېتىلىش
كۆپىيىش دەۋرىيلىكى:چېكەتكە تۇخۇم تۇغۇش ئۇسۇلى ئارقىلىق كۆپىيىدۇ. چىشى قۇرت تۇپراقتا تۇخۇم تۇغىدۇ، بۇ تۇخۇملار مۇۋاپىق شارائىتتا تۇخۇمدىن چىقىپ لىچىنكىغا ئايلىنىدۇ.
يېتىلىش جەريانى:چېكەتكىنىڭ نىمفا باسقۇچى چېكەتكە دەپ ئاتىلىدۇ، ئۇلار بىر نەچچە قېتىم تېرە تاشلاشنى باشتىن كەچۈرۈپ، تاكى يېتىلگەن چېكەتكىگە ئايلىنىدۇ.
4. ئۆمۈر ۋە ئايلىنىش
ھاياتلىق دەۋرىيلىكى:چېكەتكىنىڭ ئۆمرى مۇھىت شارائىتىنىڭ تەسىرىگە ناھايىتى چوڭ ئۇچرايدۇ، ئادەتتە بىر نەچچە ئايدىن بىر يىلغىچە ياشىيالايدۇ. كۆڭۈلدىكىدەك شارائىتتا، بەزى تۈردىكى چېكەتكىنىڭ ئۆمرى تېخىمۇ ئۇزۇن بولىدۇ.
يىللىق ئايلىنىش:چېكەتكىنىڭ ياشاش دەۋرىيلىكى پەسىلنىڭ ئۆزگىرىشى بىلەن زىچ مۇناسىۋەتلىك بولۇپ، ئوخشاش بولمىغان پەسىللەردىكى كىلىمات شارائىتى ئۇلارنىڭ پائالىيىتى، كۆپىيىشى ۋە كۆچۈشىگە تەسىر كۆرسىتىدۇ.
5. ئىنسانلارنىڭ ھاياتىغا تۇرمۇشىغ بولغان تەسىرى
يېزا ئىگىلىكىگە بولغان تەسىرى : چېكەتكىنىڭ زىچلىقى يۇقىرى بولغاندا زىرائەتلەرگە بولغان بۇزغۇنچىلىقى تۈپەيلىدىن، ئۇلار دائىم زىيانداش ھاشارات دەپ قارىلىدۇ. كۆپ مىقداردا پەيدا بولغاندا، چېكەتكە ئېتىزلارنى تېز سۈرئەتتە ۋەيران قىلىپ، ئېغىر ئىقتىسادىي زىيان كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ.
