تەبىئەت دۇنياسىدىكى نەپىسلىك ۋە ساداقەتنىڭ سىمۋولى ئاققۇ

1. «ئاققۇ» نىڭ ئومۇمىي تونۇشتۇرۇلۇشى

ئاققۇ بولسا غازسىمانلار ئەترىتى، ئۆردەك ئائىلىسىگە تەۋە بولغان چوڭ تىپتىكى سۇ قۇشىدۇر. ئۇ ئۆزىنىڭ ئاپپاق پەيلىرى، نەپىس قەددى-قامىتى ۋە سىلىق ھەرىكەتلىرى بىلەن «سۇ ئۈستىدىكى پەرىشتە» دەپ تەرىپلىنىدۇ. ئاققۇلار دۇنيانىڭ نۇرغۇن جايلىرىدا پاكلىق، گۈزەللىك ۋە ئۆمۈرلۈك مۇھەببەتنىڭ سىمۋولى سۈپىتىدە قەدىرلىنىدۇ.

2. ئاتىلىشى

• ئۇيغۇرچە نامى: ئاققۇ

• لاتىنچە ياكى پەننى نامى: Cygnus

• ئېنگىلىزچە نامى: Swan

• ياپونچە ئاتىلىشى: 白鳥 (Hakuchō)

• تۈركچە ئاتىلىشى: Kuğu

• خەنزۇچە ئىسمى ۋە پىنيىن: 天鹅 (Tiān’é)

3. تاشقى كۆرۈنۈشى ۋە ئالاھىدىلىكى

ئاققۇلار ئۆردەك ئائىلىسىدىكى ئەڭ چوڭ بەدەنلىك قۇشلارنىڭ بىرىدۇر.

• بەدەن شەكلى: ئۇلارنىڭ بويۇن قىسمى ئىنتايىن ئۇزۇن بولۇپ، سۇدا ئۈزگەندە «S» شەكلىدە ئېگىلىپ تۇرىدۇ.

• رەڭگى: كۆپىنچە ئاققۇلارنىڭ پەيلىرى ئاپپاك بولىدۇ، ئەمما ئاۋسترالىيە قاتارلىق جايلاردا قارا ئاققۇ تۈرلىرىمۇ ئۇچرايدۇ.

• تۇمشۇقى ۋە پۇتى: تۇمشۇقى ئادەتتە سېرىق، قىزغۇچ ياكى قارا رەڭدە بولۇپ، تۈرىگە قاراپ پەرقلىنىدۇ. پۇتلىرى قىسقا، بارماقلىرىنىڭ ئارىسىدا پەردە بولغاچقا، سۇدا ئۈزۈشكە ئىنتايىن ماھىر.

4. ماكانلىشىش جايلىرى ۋە دۇنيادىكى تارقىلىشى

ئاققۇلار ئاساسلىقى شىمالىي يېرىم شاردىكى مۆتىدىل بەلۋاغ ۋە سوغۇق بەلۋاغ رايونلىرىدا كەڭ تارقالغان.

• ئۇلار كۆل، دەريا، سازلىق ۋە سۇلۇق يەرلەرنى (Wetlands) ماكان قىلىدۇ.

• ئۇيغۇر ئېلىنىڭ بايىنبۇلاق ئاققۇ كۆلى دۇنيادىكى ئەڭ مۇھىم ئاققۇ كۆپىيىش ۋە ماكانلىشىش بازىلىرىنىڭ بىرىدۇر.

5. ئوزۇقلىنىش ئادىتى

ئاققۇلار ئاساسلىقى ئۆسۈملۈك تۈرىدىكى يېمەكلىكلەر بىلەن ئوزۇقلىنىدىغان ھايۋانلاردۇر.

• ئۇلار سۇ ئاستىدىكى سۇ ئۆسۈملۈكلىرى (Aquatic plants) ۋە ئۇلارنىڭ يىلتىزىنى ئۇزۇن بويۇنلىرى ئارقىلىق تارتىپ چىقىرىپ يەيدۇ.

• بەزىدە ئاز مىقداردا سۇ ھاشاراتلىرى، كىچىك بېلىقلار ۋە قۇرت-قوڭغۇزلارنىمۇ ئىستېمال قىلىدۇ.

6. ياشاش ۋە ئۇۋا تۇتۇش ئادىتى

ئاققۇلار ئىجتىمائىي ھايۋانلار بولۇپ، ئادەتتە توپلىشىپ ياشايدۇ.

• كۆچۈش ئادىتى: نۇرغۇن ئاققۇ تۈرلىرى پەسىل خاراكتېرلىك كۆچۈش (Migration) ئادىتىگە ئىگە. قىشتا جەنۇبتىكى ئىسسىق سۇ تەۋەلىرىگە كۆچىدۇ.

• ئۇۋا تۇتۇش: ئۇلار ئۇۋىسىنى سۇ بويىدىكى قومۇشلۇقلارغا ياكى سۇ ئۈستىدىكى ئارالچىلارغا قۇرۇق ئوت-چۆپ ۋە پېيى بىلەن ياسايدۇ.

7. نەسىللىنىش ۋە كۆپىيىش ئالاھىدىلىكى

ئاققۇلارنىڭ كۆپىيىش جەريانى ئىنتايىن قىزىقارلىق:

• بىر جۈپ ئۆتۈش: ئاققۇلار ئۆمۈرلۈك يۆرىگى بىر (Monogamous) بولۇش سىستېمىسىنى يولغا قويىدۇ، يەنى بىر جۈپ بولغاندىن كېيىن ئۆمۈرۋايەت بىر-بىرىدىن ئايرىلمايدۇ.

• تۇخۇم تۇغۇشى: چىشى ئاققۇ بىر قېتىمدا 4 تىن 7 گىچە تۇخۇم تۇغىدۇ.

• سەبىي ئاققۇلار: تۇخۇمدىن يېڭى چىققان ئاققۇ بالىلىرى (Cygnets) ئادەتتە كۈلرەڭ ياكى قوڭۇر بولۇپ، چوڭ بولغاندا ئاندىن ئاپپاك رەڭگە كىرىدۇ.

8. ئىنسانلار بىلەن مۇناسىۋىتى، پايدىلىق ۋە زىيانلىق تەرەپلىرى

• ئېستېتىك قىممىتى: ئاققۇلار باغچا ۋە ساياھەت رايونلىرىنىڭ گۈزەللىكىنى ئاشۇرىدۇ.

• مەدەنىيەت: نۇرغۇن ئەدەبىي ئەسەرلەردە (مەسىلەن: «ئاققۇ كۆلى» بالېت ئۇسسۇلى) ساداقەتنىڭ سىمۋولى قىلىنغان.

• قوغداش: نۇرغۇن دۆلەتلەردە ئاققۇلارنى ئوۋلاش چەكلەنگەن بولۇپ، ئۇلار دۆلەت دەرىجىلىك قوغدىلىدىغان ھايۋانلار قاتارىغا كىرىدۇ.

9. كۈشەندىسى

تەبىئەتتە ئاققۇلارنىڭ بىر قىسىم تەبىئىي دۈشمەنلىرى بار:

• تۈلكە، بۆرە ۋە قاغا قاتارلىقلار ئاققۇنىڭ تۇخۇمى ۋە بالىلىرىغا خەۋپ يەتكۈزىدۇ.

• چوڭ تىپتىكى يىرتقۇچ قۇشلارمۇ ئاندا-ساندا ئۇلارغا ھۇجۇم قىلىشى مۇمكىن.

• ئەڭ چوڭ تەھدىت بولسا ياشاش مۇھىتىنىڭ بۇلغىنىشى ۋە سۇلۇق يەرلەرنىڭ ئازىيىپ كېتىشىدۇر.

10. باشقا قىزىقارلىق نۇقتىلار

• ئاققۇلار خەۋپكە يولۇققاندا ئىنتايىن زەردىلىك بولۇپ، قاناتلىرى بىلەن دۈشمىنىنى ئۇرالايدۇ.

• ئۇلارنىڭ ئۇچۇش سۈرئىتى سائىتىگە 60-80 كىلومېتىرغا يېتىدۇ.

• مۇھەببەتلىشىش جەريانىدا، ئىككى ئاققۇ بويۇنلىرىنى بىر-بىرىگە تەگكۈزگەندە «يۈرەك» شەكلى ھاسىل بولىدۇ.

11. ئىلمىي تۈرگە ئايرىلىشى

تەۋەلىكى: ھايۋاناتلار دۇنياسى
界 Kingdom：动物界 Animalia

تىپى: خوردىلىق ھايۋانلار تىپى
门 Phylum：脊索动物门 Chordata

سىنىپى: قۇشلار سىنىپى
纲 Class：鸟纲 Aves

تۈركۈم: غازسىمانلار ئەترىتى
目 Order：雁形目 Anseriformes

ئائىلىسى: ئۆردەك ئائىلىسى
科 Family：鸭科 Anatidae

ئۇرۇقداش: ئاققۇ ئۇرۇقدىشى
属 Genus：天鹅属 Cygnus

تۈر: دۇنيادا تەخمىنەن 6-7 خىل ئاققۇ تۈرى بار (مەسىلەن: چوڭ ئاققۇ، كىچىك ئاققۇ، قارا ئاققۇ قاتارلىقلار).