مۇزلۇق دۇنياسىنىڭ ئەقىللىق ساھىبلىرى

پىنگىۋىن

1. «پىنگىۋىن» نىڭ ئومۇمىي تونۇشتۇرۇلۇشى

پىنگىۋىن بولسا قۇشلار سىنىپىغا تەۋە، ئەمما ئۇچالمىغان، سۇدا ئۈزۈشكە ئالاھىدە ماسلاشقان دېڭىز قۇشىدۇر. ئۇلار ئاساسلىقى جەنۇبىي يېرىم شاردا ياشايدۇ. پىنگىۋىنلار ئۆزىنىڭ ئۆزگىچە مېڭىش شەكلى، چىرايلىق قارا-ئاق تۈسلىرى ۋە سوغۇققا چىداملىق ئالاھىدىلىكى بىلەن دۇنيادىكى ئەڭ سۆيۈملۈك ھايۋانلارنىڭ بىرى دەپ قارىلىدۇ.

2. ئاتىلىشى

• ئۇيغۇرچە نامى: پىنگىۋىن

• لاتىنچە ياكى پەننى نامى: Spheniscidae

• ئېنگىلىزچە نامى: Penguin

• ياپونچە ئاتىلىشى: ペンギン (Pengin)

• تۈركچە ئاتىلىشى: Penguen

• خەنزۇچە ئىسمى ۋە پىنيىن: 企鹅 (Qǐ’é)

3. تاشقى كۆرۈنۈشى ۋە ئالاھىدىلىكى

پىنگىۋىنلارنىڭ تاشقى كۆرۈنۈشى سۇ ئاستىدا تېز ھەرىكەت قىلىشقا بەك ماسلاشقان:

• رەڭگى: ئادەتتە دۈمبە قىسمى قارا، قورساق قىسمى ئاق بولىدۇ. بۇ خىل توسۇق رەڭ (Countershading) ئۇلارنى سۇ ئاستىدىكى كۈشەندىلىرىدىن قوغدايدۇ.

• قاناتلىرى: ئۇلارنىڭ قاناتلىرى ئۇچۇشقا ئەمەس، بەلكى سۇ ئۈزۈشكە ماسلاشقان كۈچلۈك قانات (Flippers) شەكلىگە ئۆزگەرگەن.

• تېرىسى: تېرىسىنىڭ ئاستىدا ناھايىتى قېلىن ماي قەۋىتى بولۇپ، بۇ ئۇلارنى قۇتۇپنىڭ قاتتىق سوغۇقىدىن ساقلايدۇ.

• مېڭىشى: قۇرۇقلۇقتا ئۆرە تۇرۇپ بەدىنىنى چىڭ تۇتۇپ لىڭشىپ ماڭىدۇ، قار ئۈستىدە بولسا قورسىقى بىلەن تېيىلىپ ماڭىدۇ.

4. ماكانلىشىش جايلىرى ۋە دۇنيادىكى تارقىلىشى

نۇرغۇن كىشىلەر پىنگىۋىنلارنى پەقەت جەنۇبىي قۇتۇپتىلا ياشايدۇ دەپ ئويلايدۇ، ئەمما ئۇلارنىڭ تارقىلىشى بىر قەدەر كەڭ:

• ئاساسلىقى جەنۇبىي يېرىم شارنىڭ مۇز بىلەن قاپلانغان قىتئە (Continent) ۋە ئاراللىرىدا ياشايدۇ.

• ئانتاركتىكا، ئاۋسترالىيە، يېڭى زېلاندىيە، جەنۇبىي ئافرىقا ۋە جەنۇبىي ئامېرىكا قىرغاقلىرىدا كۆپ ئۇچرايدۇ.

• گالاپاگوس پىنگىۋىنى ئېكۋاتورغا يېقىن ئىسسىق بەلۋاغ رايونلىرىدىمۇ ياشىيالايدۇ.

5. ئوزۇقلىنىش ئادىتى

پىنگىۋىنلار گۆشخور ھايۋاناتلار بولۇپ، ئوزۇقلۇقىنى ئاساسلىقى دېڭىزدىن تاپىدۇ:

• ئۇلار كىچىك بېلىقلار، كرىل سۈيۈكلىرى (Krill) ۋە سىياھ بېلىقلار بىلەن ئوزۇقلىنىدۇ.

• ئۇلار سۇ ئاستىدا ناھايىتى تېز ئۈزۈپ ئولجىسىنى قوغلاپ تۇتىدۇ.

• سۇ ئاستىدا بىر قېتىمدا بىر نەچچە مىنۇت تۇرالايدۇ.

6. ياشاش ۋە ئۇۋا تۇتۇش ئادىتى

• توپلىشىپ ياشاش: پىنگىۋىنلار ناھايىتى ئىجتىمائىي ھايۋانلار بولۇپ، ئونمىڭلىغان پىنگىۋىن بىرلىكتە كوللېكتىپ ياشايدۇ.

• ئىسسىنىش: سوغۇق ئايلاردا بىر-بىرىگە زىچ چاپلىشىپ تۇرۇش ئارقىلىق بەدەن تېمپېراتۇرىسىنى ساقلايدۇ.

• ئۇۋا: تۈرىگە قاراپ، بەزىلىرى تاشلاردىن ئۇۋا ياسايدۇ، بەزىلىرى بولسا قۇمغا ئورەك كولاپ ئۇۋا تۇتىدۇ.

7. نەسىللىنىش ۋە كۆپىيىش ئالاھىدىلىكى

• پىنگىۋىنلار ئادەتتە بىر جۈپ بولۇپ ياشاشنى ياخشى كۆرىدۇ.

• ئايىغى ئادەتتە بىر ياكى ئىككى تۇخۇم تۇغىدۇ.

• ئىمپېراتور پىنگىۋىنلىرىدا، ئەركىكى تۇخۇمنى پۇتىنىڭ ئۈستىدە بېسىپ ساقلايدۇ، چىشىسى بولسا ئوزۇقلۇق ئىزدەپ دېڭىزغا كېتىدۇ.

• بالىلىرى تۇغۇلغاندىن كېيىن، ئاتا-ئانىسى ئىككىيلەن نۆۋەت بىلەن بېقىپ چوڭ قىلىدۇ.

8. ئىنسانلار بىلەن مۇناسىۋىتى

• ساياھەت: پىنگىۋىنلار دۇنيادىكى ساياھەتچىلەر ئەڭ قىزىقىدىغان ھايۋانلارنىڭ بىرى.

• تەتقىقات: ئالىملار پىنگىۋىنلارنى كۆزىتىش ئارقىلىق دېڭىز-ئوكيان ئېكولوگىيەسىنى تەتقىق قىلىدۇ.

• تەھدىت: پىنگىۋىنلار ئىنسانلارغا زىيان سالمايدۇ، ئەمما يەر شارىنىڭ ئىسسىپ كېتىشى (Global warming) ئۇلارنىڭ ياشاش مۇھىتىغا چوڭ خەتەر ئېلىپ كەلمەكتە.

9. كۈشەندىسى

پىنگىۋىنلارنىڭ تەبىئىي دۈشمەنلىرى ئاساسلىقى دېڭىز ۋە ھاۋادا بولىدۇ:

• دېڭىزدا: يىلپىز پېچىتى (Leopard seal)، قاتىل كىت (Orca) ۋە لەھەڭ بېلىقى.

• قۇرۇقلۇقتا ۋە ھاۋادا: تۇخۇم ۋە بالىلىرىغا جەنۇبىي قۇتۇپ بۈركۈتلىرى ۋە باشقا يىرتقۇچ قۇشلار تەھدىت سالىدۇ.

10. باشقا قىزىقارلىق نۇقتىلار

• پىنگىۋىنلار ھەر يىلى بىر قېتىم يۇڭ ئالماشتۇرۇش (Molting) جەريانىنى باشتىن كەچۈرىدۇ، بۇ ۋاقىتتا ئۇلار سۇغا كىرەلمەيدۇ.

• ئەڭ چوڭ پىنگىۋىن «ئىمپېراتور پىنگىۋىن» بولۇپ، ئېگىزلىكى 1.2 مېتىرغا يېتىدۇ.

• ئەڭ كىچىك پىنگىۋىن «كۆك پىنگىۋىن» بولۇپ، ئېگىزلىكى ئاران 30-40 سانتىمېتىر كېلىدۇ.

11. ئىلمىي تۈرگە ئايرىلىشى

تەۋەلىكى : ھايۋاناتلار دۇنياسى
界 Kingdom：动物界 Animalia

تىپى : خوردىلىق ھايۋانلار تىپى
门 Phylum：脊索动物门 Chordata

كەنجى تىپى : ئومۇرتقىلىق ھايۋانلار كەنجى تىپى
亚门 Subphylum：脊椎动物亚门 Vertebrata

سىنىپى : قۇشلار سىنىپى
纲 Class：鸟纲 Aves

تۈركۈم : پىنگىۋىن تۈركۈمى
目 Order：企鹅目 Sphenisciformes

ئائىلىسى : پىنگىۋىن ئائىلىسى
科 Family：企鹅科 Spheniscidae

ئۇرۇقداش : 6 ئۇرۇقداش
属 Genus：6属 (Aptenodytes قاتارلىقلار)

تۈر : 17 ياكى 18 خىل ئەتراپىدا تۈرى بار
种 Species：18种 (تەخمىنەن)