ئۆيىمىزدىكى سىرلىق ۋە پايدىلىق مېھمان

پاتمىچۇق

1. «پاتمىچۇق» نىڭ ئومۇمىي تونۇشتۇرۇلۇشى

پاتمىچۇق بولسا سۆرەلمىلەر سىنىپىغا تەۋە بولغان، دۇنيانىڭ ھەرقايسى جايلىرىدا، بولۇپمۇ ئىسسىق ۋە مۆتىدىل بەلۋاغلاردا كەڭ تارقالغان كىچىك تىپتىكى بىر خىل كەسلەنچۈكتۇر. ئۇلار ئۆزگىچە تاشقى كۆرۈنۈشى، تاملاردا ئەركىن يۈرەلىشى ۋە كېچىسى ئاكتىپ ھەرىكەت قىلىشى بىلەن تونۇلغان. پاتمىچۇق كۆپىنچە كىشىلەر تەرىپىدىن زىيانسىز، ھەتتا زىيانلىق ھاشاراتلارنى يوقىتىدىغان «ئۆي قوغدىغۇچىسى» دەپ قارىلىدۇ.

2. ئاتىلىشى

• ئۇيغۇرچە نامى: پاتمىچۇق

• لاتىنچە ياكى پەننى نامى: Gekkonidae

• ئېنگىلىزچە نامى: Gecko

• ياپونچە ئاتىلىشى: ヤモリ (Yamori)

• تۈركچە ئاتىلىشى: Ev keleri / Geko

• خەنزۇچە ئىسمى ۋە پىنيىن: 壁虎 (Bìhǔ)

3. تاشقى كۆرۈنۈشى ۋە ئالاھىدىلىكى

پاتمىچۇق نىڭ تېنى ئادەتتە سىلىق ياكى كىچىك تۈرتۈكچىلەر بىلەن قاپلانغان بولىدۇ. ئەڭ گەۋدىلىك ئالاھىدىلىكلىرى تۆۋەندىكىچە:

• يېپىشقاق پۇت بارماقلىرى (Adhesive toe pads): پاتمىچۇقنىڭ پۇتلىرىدا مىليونلىغان مىكروسكوپىك تۈكلەر بولۇپ، بۇ ئۇلارنىڭ تىك تاملاردا ۋە تورۇسلاردا يىقىلىپ چۈشمەي مېڭىشىغا ياردەم بېرىدۇ.

• كۆزلىرى: كۆپىنچە پاتمىچۇقلارنىڭ قاپىقى بولمايدۇ، شۇڭا ئۇلار تىلى بىلەن كۆزىنى يالاپ پاكىزلايدۇ.

• تېرىسى: مۇھىتقا قاراپ رەڭگىنى ئۆزگەرتەلەيدىغان خۇسۇسىيەتكە ئىگە.

4. ماكانلىشىش جايلىرى ۋە دۇنيادىكى تارقىلىشى

پاتمىچۇقلار ئاساسلىقى تروپىك ۋە سۇبتروپىك رايونلاردا كۆپ ئۇچرايدۇ. دۇنيادا 1500 دىن ئارتۇق تۈرى بار. ئۇلار چۆل-جەزىرىلەردىن تارتىپ، قويۇق ئورمانلارغىچە، ھەتتا ئىنسانلار ياشايدىغان ئۆي-ئىمارەتلەرگىچە بولغان كەڭ دائىرىدە ياشايدۇ. ئۇلار يوشۇرۇنۇشقا ئەپلىك بولغان تام يېرىقلىرى، تاش ئاستى ۋە دەرەخ كاۋاكلىرىنى ماكان تۇتىدۇ.

5. ئوزۇقلىنىش ئادىتى

پاتمىچۇق بىر خىل كېچىسى ھەرىكەت قىلىدىغان (Nocturnal) ھايۋان بولۇپ، ئاساسلىق ئوزۇقى ھاشاراتلاردۇر. ئۇلار پاشا، چىۋىن، تاران (سىنتىك)، پەرۋانە ۋە باشقا كىچىك بوغۇم پۇتلۇق ھايۋانلارنى تۇتۇپ يەيدۇ. بۇ ئارقىلىق ئۆي ئىچىدىكى زىيانداش ھاشاراتلارنى تەبىئىي تۈجۈپ، ئېكولوگىيەلىك سىستېما (Ecosystem) تەڭپۇڭلۇقىنى ساقلاشتا مۇھىم رول ئوينايدۇ.

6. ياشاش ۋە ئۇۋا تۇتۇش ئادىتى

ئۇلار كۈندۈزى قاراڭغۇ ۋە سالقىن جايلاردا دەم ئېلىپ، قۇياش پاتقاندىن كېيىن ئوۋغا چىقىدۇ. پاتمىچۇقلار ئۆز زېمىنىنى قوغداش خۇسۇسىيىتىگە ئىگە. بەزى تۈرلىرى ئۆزئارا ئالاقە قىلىش ئۈچۈن چىقىرىدىغان ئۆزگىچە «چۆك-چۆك» قىلغان ئاۋازى بىلەن باشقا ھايۋانلاردىن پەرقلىنىدۇ.

7. نەسىللىنىش ۋە كۆپىيىش ئالاھىدىلىكى

كۆپىنچە پاتمىچۇقلار تۇخۇم تۇغۇش ئارقىلىق كۆپىيىدۇ. ئادەتتە بىر قېتىمدا ئىككى دانە قاتتىق پوستلۇق تۇخۇم تۇغىدۇ. تۇخۇملىرىنى ئادەتتە كىشىلەر كۆرمەيدىغان تام يېرىقلىرىغا ياكى دەرەخ پوستى ئاستىغا يوشۇرىدۇ. تۇخۇمدىن چىققان كىچىك پاتمىچۇقلار تۇغۇلۇپلا مۇستەقىل ياشاش ئىقتىدارىغا ئىگە بولىدۇ.

8. ئىنسانلار بىلەن مۇناسىۋىتى

• پايدىلىق تەرىپى: ئىنسانلار ئۈچۈن ئەڭ پايدىلىق تەرىپى زىيانداش ھاشاراتلارنى يوقىتىشىدۇر. شۇڭا نۇرغۇن مەدەنىيەتلەردە پاتمىچۇقنى ئۆلتۈرۈش ياخشى كۆرۈلمەيدۇ.

• زىيانلىق تەرىپى: كىشىلەرگە بىۋاسىتە زىيان يەتكۈزمەيدۇ، چىشلىمەيدۇ (بىر قىسىم چوڭ تۈرلىرىدىن باشقىسى). ئەمما ئۇلارنىڭ تەرىتى ئۆي ئىچىنى كىرلەتكەچكە، بەزى كىشىلەر ئۇلاردىن بىئارام بولىدۇ.

9. كۈشەندىسى

پاتمىچۇقنىڭ تەبىئەتتىكى ئەڭ چوڭ دۈشمەنلىرى يىلانلار، چوڭ تىپتىكى قۇشلار (مەسىلەن، ھۇشۇق)، مۈشۈكلەر ۋە ئۆزىدىن چوڭراق بولغان باشقا كەسلەنچۈك تۈرلىرىدۇر.

10. باشقا قىزىقارلىق نۇقتىلار

• قۇيرۇقىنى ئۈزۈپ تاشلاش (Tail autonomy): پاتمىچۇق خەتەرگە يولۇققاندا، دۈشمەننىڭ دىققىتىنى بۇرلاش ئۈچۈن قۇيرۇقىنى ئۆزى ئۈزۈپ تاشلاپ قاچالايدۇ.

• قايتا ئۆسۈش (Regeneration): ئۈزۈلۈپ كەتكەن قۇيرۇق بىر قانچە ھەپتە ئىچىدە قايتىدىن ئۆسۈپ چىقىدۇ.

• ئاۋاز چىقىرىش: پاتمىچۇق ئاۋاز چىقىرىپ ئالاقە قىلالايدىغان بىردىنبىر كەسلەنچۈك تۈرىدۇر.

11. ئىلمىي تۈرگە ئايرىلىشى

تەۋەلىكى : ھايۋاناتلار دۇنياسى
界 Kingdom： 动物界 Animalia

تىپى : خوردىلىق ھايۋانلار تىپى
门 Phylum： 脊索动物门 Chordata

كەنجى تىپى : ئومۇرتقىلىق ھايۋانلار كەنجى تىپى
亚门 Subphylum： 脊椎动物亚门 Vertebrata

سىنىپى : سۆرەلمىلەر سىنىپى
纲 Class： 爬行纲 Reptilia

تۈركۈم : تەڭگىچىلىكلەر ئەترىتى (تەڭگىچە تېرىلىكلەر)
目 Order： 有鳞目 Squamata

كەنجى تۈركۈم : كەسلەنچۈكلەر كەنجى ئەترىتى
亚目 Suborder： 蜥蜴亚目 Lacertilia

ئائىلىسى : پاتمىچۇق ئائىلىسى
科 Family： 壁虎科 Gekkonidae

ئۇرۇقداش : 180 دىن ئارتۇق ئۇرۇقداش بار.
属 Genus： Gekko (ۋە باشقىلار)

تۈر : 1500 دىن ئارتۇق تۈرى بار.
种 Species： Gekko gecko (مىسال سۈپىتىدە)