گايكا

گايكا ( Gayka / Nut ) بولسا مېخانىكىلىق ئۇلاش سىستېمىسىدا كەڭ قوللىنىلىدىغان، ئىچكى رېزبىلىق مېتال دېتال بولۇپ، بولتا (Bolt) ياكى بۇرما مىخ (Screw) بىلەن بىرلىكتە ئىشلىتىلىدۇ. گايكىنىڭ ئاساسىي ۋەزىپىسى ئىككى ياكى ئۇنىڭدىن ئارتۇق زاپچاسلارنى چىڭىتىش، مۇقىملاشتۇرۇش ۋە ئۇلاش بولۇپ، سانائەت، قۇرۇلۇش، ئاپتوموبىل ۋە كۈندىلىك تۇرمۇشتا ئىنتايىن مۇھىم رول ئوينايدۇ.

ئۇيغۇرچە ئىزاھلىق لۇغىتىدىكى چۈشەندۈرۈلۈشى :

گايكا
گايكا[سۆز تۈركۈمى:] ئىسىم.[تىل تەۋەلىكى:]］رۇسچە［[يەشمىسى:] ۋېنتىغا بۇراپ كىرگۈزۈلىدىغان بۇرمىلىق دېتال.

1. گايكىنىڭ ئاساسىي قۇرۇلمىسى

• سىرتقى شەكلى: گايكىلار ھەرخىل شەكىلدە ياسىلىدۇ، ئەڭ كۆپ ئۇچرايدىغىنى ئالتە بۇرجەكلىك (Hexagonal nut)، كۋادرات شەكىللىك (Square nut) ۋە يۇمىلاق شەكىللىك (Round nut) تىپلىرىدۇر.
• ئىچكى رېزبا: گايكىنىڭ ئىچىدە ئويۇلغان رېزبا (Thread) گايكىنىڭ جەۋھىرى بولۇپ، بولتا ياكى بۇرما مىختىكى سىرتقى رېزبا بىلەن زىچ ماسلىشىپ، چىڭىتىش ۋە ئۇلاش رولىنى ئوينايدۇ.
• ئۆلچىمى: گايكىنىڭ ئۆلچىمى ئىچكى دىيامېتىر ۋە رېزبا قەدىمى ئارقىلىق ئىپادىلىنىدۇ. خەلقئارادا مېترىك سىستېما (Metric system – M) ۋە ئىمپېرىيال سىستېما (Imperial system – UNC, UNF) قاتارلىق ئۆلچەملەر قوللىنىلىدۇ.

2. گايكىنىڭ ئاساسلىق تۈرلىرى

2.1 ئادەتتىكى گايكىلار

• ئالتە بۇرجەكلىك گايكا (Hexagon nut): ئەڭ كۆپ ئۇچرايدىغان تىپ بولۇپ، ئاچكۈچ ياكى گايكا ئاچقۇچ بىلەن ئاسانلا چىڭىتقىلى ياكى بوشاتقىلى بولىدۇ.
• چاسا گايكا (Cap nut): يۇقىرى قىسمى يۇمىلاق ياپقۇچلۇق بولۇپ، ھەم قوغدىغۇچ رول ئوينايدۇ ھەم گۈزەل كۆرۈنىدۇ.
• يۇمىلاق گايكا (Round nut): پۈتۈنلەي يۇمىلاق شەكىلدە بولىدۇ، بەزىدە سىرتىدا ئويۇق بار بولۇپ، مەخسۇس ئاچقۇچ بىلەن بۇرىغىلى بولىدۇ.
• كۋادرات گايكا (Square nut): تۆت بۇرجەكلىك بولۇپ، ھەرىكەتلەنمەسلىك ئېھتىياجى بولغان ئورۇنلاردا ئىشلىتىلىدۇ.

2.2 چىداملىقى يۇقىرى گايكىلار

• يۇقىرى كۈچلۈك گايكا (High-strength nut): يۇقىرى كۈچلۈك پولاتتىن ياسىلىدۇ، ئېغىر يۈك ئاستىدا ئىشلىتىلىدۇ، پولات قۇرۇلما، كۆۋرۈك ۋە ماشىنا-ئەسۋاب ساھەلىرىدە كەڭ قوللىنىلىدۇ.

2.3 مەخسۇس ئىشلىتىلىدىغان گايكىلار

• داتلاشماس پولات گايكا (Stainless steel nut): داتلاشماس پولاتتىن ياسىلىدۇ، نەم، كىسلاتا-ئىشقار ۋە دېڭىز مۇھىتىدا ئىشلىتىلىدۇ، ئاساسلىقى يېمەكلىك، دورا-دەرمان، خىمىيە سانائىتى، دېڭىز قاتنىشى قاتارلىق ساھەلەردە قوللىنىلىدۇ.
• كېپىنەكسىمان گايكا (Wing nut): ئىككى تەرىپىدە قانىتى بار بولۇپ، قول بىلەن ئاسانلا چىڭىتقىلى ياكى بوشاتقىلى بولىدۇ، كۆچمە ئۈسكۈنىلەر ۋە دائىم تەڭشەيدىغان ئورۇنلاردا ئىشلىتىلىدۇ.
• قۇلۇپلاش گايكىسى (Lock nut): بوشاپ كېتىشنى ئالدىنى ئالىدىغان ئالاھىدە قۇرۇلمىغا ئىگە. ئاساسلىق تۈرلىرى:
  • نايلون قۇلۇپلاش گايكىسى (Nylon insert lock nut): ئىچىدە نايلون ھالقىسى بولىدۇ
  • مېتال قۇلۇپلاش گايكىسى (Metal lock nut): مېتال قۇرۇلما ئارقىلىق بوشاشنى توسىدۇ
• ئۆزى قۇلۇپلايدىغان گايكا (Self-locking nut): ئالاھىدە رېزبا قۇرۇلمىسى ياكى پىرىنسىپ بىلەن چىڭىتقاندىن كېيىن ئاپتوماتىك ھالدا قۇلۇپلىنىدىغان ئىقتىدارغا ئىگە، تەۋرەش كۈچلۈك ئورۇنلاردا قوللىنىلىدۇ، ئاساسلىقى ئاپتوموبىل، ئايروپىلان ۋە ئالەم ئۇچقۇسى قاتارلىق ساھەلەردە ئىشلىتىلىدۇ.
• فىلانژى گايكا (Flange nut): تېگىدە كەڭ پىتەك قىسمى بار بولۇپ، بېسىم كۈچىنى كەڭرەك سەتھىگە تارقىتىپ، زاپچاسنى قوغدايدۇ.
• ۋېلدىڭلىك گايكا (Weld nut): مېتال زاپچاسقا ۋېلدىڭلەش ئۈچۈن لايىھەلەنگەن، دائىم ئالاھىدە قۇرۇلمىلاردا ئىشلىتىلىدۇ.

3. گايكىنىڭ رولى ۋە ئىشلىتىلىشى

• مېخانىكىلىق ئۇلاش: گايكا ۋە بولتا بىرلىكتە ئىشلىتىلىپ، زاپچاسلارنى زىچ ئۇلايدۇ، بۇ ئۇلاش ئۇسۇلى چۇۋۇش ۋە قايتا قۇراشتۇرۇش ئاسان، ئىشەنچلىك بولۇپ، ھەرقانداق مېخانىكىلىق سىستېمىدا كەڭ قوللىنىلىدۇ.
• يۈك يەتكۈزۈش: گايكا بىلەن بولتا بىرلىكتە ئوق يۆنىلىشىدىكى ۋە توغرا يۆنىلىشتىكى يۈككە بەرداشلىق بېرىپ، ئۇلانغان زاپچاسلارغا بۇ يۈكنى تەكشى تارقىتىدۇ.
• ئورنىنى تەڭشەش: گايكىنى بۇراپ، زاپچاسلار ئارىسىدىكى ئارىلىقنى تەڭشەيدۇ، بۇ ئالاھىدىلىك دەقىقلىك تەلەپ قىلىنىدىغان ئۈسكۈنىلەردە ئىنتايىن مۇھىم.
• بوشاپ كېتىشنى توسۇش: گايكا، بولۇپمۇ قۇلۇپلاش گايكىسى تەۋرىنىش، سوقۇلۇش ۋە تېمپېراتۇرا ئۆزگىرىشى قاتارلىق شارائىتلاردا ئۇلاشنىڭ بوشاپ كېتىشىنى توسۇيدۇ، بىخەتەرلىكنى كاپالەتلەندۈرىدۇ.

4. گايكىنى توغرا تاللاش ئاساسلىرى

• ئۆلچەم ۋە رېزبا: بولتا ياكى بۇرما مىخنىڭ ئۆلچىمى ۋە رېزبا تىپىغا ماس كېلىشى كېرەك.
• ماتېرىيال: ئىشلىتىلىدىغان مۇھىتقا قاراپ (نەم، قۇرغاق، يۇقىرى تېمپېراتۇرا، خىمىيىلىك) مۇۋاپىق ماتېرىيال تاللاش كېرەك.
• كۈچ تەلىپى: يۈك دەرىجىسىگە قاراپ ئوخشىمىغان كۈچلۈكتىكى گايكىلارنى تاللاش كېرەك.
• بىخەتەرلىك تەلىپى: تەۋرەيدىغان ياكى بوشاش ئېھتىماللىقى بولغان ئورۇنلاردا قۇلۇپلاش گايكىسى ئىشلىتىلىشى كېرەك.

يۇقارقىلارنى يىغىنچاقلىغاندا، گايكا مېخانىكىلىق ئۇلاش سىستېمىسىنىڭ مۇھىم بىر قىسمى بولۇپ، ئۇنىڭ تۈرلىرى، قۇرۇلمىسى ۋە رولىنى تولۇق چۈشىنىش، توغرا تالاش ۋە ئىشلىتىش تېخنىكىلىق سىستېمىلارنىڭ ئىشەنچلىكلىكى ۋە بىخەتەرلىكىدە مۇھىم رول ئوينايدۇ.